devā vai brahma vyabhajanta tasya yo raso 'tyaricyata tad yajñāyajñīyam abhavat
Die Götter verteilten das Brahman; der Saft, der davon übrig blieb, wurde das Yajñāyajñīya.
Pañcaviṃśa-Brāhmaṇa (Tāṇḍya-Mahābrāhmaṇa) · Prapāṭhaka 8
Herkunft, Bedeutung und Ausführung des Yajñāyajñīya-Sāman (Beginn „yajñāyajñā vo agnaye“), mit Deutung der Wortverdoppelungen, der Ausrufe und der Regeln zu Fehlern. Die Anekdote von Kūśāmba Svāyava (8.6.8-9) ist im Wortlaut unsicher; śiśumārī wird als Spiel mit „gir/girati“ (‚verschlingen‘) gedeutet.
devā vai brahma vyabhajanta tasya yo raso 'tyaricyata tad yajñāyajñīyam abhavat
Die Götter verteilten das Brahman; der Saft, der davon übrig blieb, wurde das Yajñāyajñīya.
brahmaṇo vā eṣa raso yad yajñāyajñīyaṃ yad yajñāyajñīyena stuvanti brahmaṇa eva rase yajñaṃ pratiṣṭhāpayati
Der Saft des Brahman ist das Yajñāyajñīya; indem sie mit dem Yajñāyajñīya preisen, gründet er das Opfer auf dem Saft des Brahman.
yonir vai yajñāyajñīyam etasmād vai yoneḥ prajāpatir yajñam asṛjata tasmād yajñāyajñīyam
Der Mutterschoß ist das Yajñāyajñīya; aus diesem Mutterschoß erschuf Prajāpati das Opfer; daher (heißt es) Yajñāyajñīya.
tasmād vā etena purā brāhmaṇā bahiṣpavamānam astoṣata yoner yajñaṃ pratanavāmahā iti yajñaṃ tataḥ stuvanti yonau yajñaṃ pratiṣṭhāpayati
Daher lobten die Brāhmaṇas einst damit beim Bahiṣpavamāna: „Aus dem Mutterschoß wollen wir das Opfer ausspannen“; dann preisen sie das Opfer; im Mutterschoß gründet er das Opfer.
asureṣu vai sarvo yajña āsīt te devā yajñāyajñīyam apaśyaṃs teṣāṃ yajñā-yajñā vo agnaya ity agnihotram avṛñjata girā-girā ca dakṣasa iti darśapūrṇamāsau pra-pra vayam amṛtaṃ jātavedasam iti cāturmāsyāni priyaṃ mitraṃ na śaṃsiṣam iti saumyam adhvaram
Bei den Asuras war das ganze Opfer. Die Götter erblickten das Yajñāyajñīya. Mit „yajñā-yajñā vo agnayaḥ“ entrissen sie ihnen das Agnihotra, mit „girā-girā ca dakṣasaḥ“ das Darśapūrṇamāsa, mit „pra-pra vayam amṛtaṃ jātavedasam“ die Cāturmāsya-Opfer, mit „priyaṃ mitraṃ na śaṃsiṣam“ das Soma-Opfer (adhvara) [Anm.: Strophenanfänge (pratīka): „Für jedes Opfer (bringen wir) euch dem Agni …“].
yajñā vo agnaye girā ca dakṣase pra vayam amṛtaṃ jātavedasaṃ priyaṃ mitraṃ na śaṃsiṣam iti vai tarhi cchandāṃsy āsaṃs te devā abhyārambham abhinivartyaṃ cchandobhir yajñam asurāṇām avṛñjata
„Yajñā vo agnaye girā ca dakṣase, pra vayam amṛtaṃ jātavedasaṃ, priyaṃ mitraṃ na śaṃsiṣam“ – damals aber waren dies die Metren; die Götter rissen mit den Metren, mit Beginn und Rückwendung [?], das Opfer der Asuras an sich.
chandobhir yajñaṃ bhrātṛvyasya vṛṅkte ya evaṃv veda
Mit den Metren reißt er das Opfer des Rivalen an sich, der dies so weiß.
etad dha sma vā āha kūśāmbaḥ svāyavo brahmā lātavyaḥ kaṃ svid adya śiśumārī yajñapathe 'pyastā gariṣyati
Dies sagte einst Kūśāmba Svāyava, der Brahman Lātavya: „Wen wird heute der Śiśumārī, der auf den Opferpfad geworfen ist [?], verschlingen?“
eṣā vai śiśumārī yajñapathe 'pyastā yajñāyajñīyaṃ yad girā-girety āhātmānaṃ tad udgātā girati
Dies ist der Śiśumārī, der auf den Opferpfad geworfen ist: das Yajñāyajñīya; dass er „girā-girā“ sagt, damit verschlingt (girati) der Udgātṛ sich selbst.
airaṃ kṛtvodgeyam irāyāṃ yajñaṃ pratiṣṭhāpayaty apramāyuka udgātā bhavati
Man soll es mit „aira“ [Anm.: gedehnte Silbe, „airā“, Deutung unsicher] singen; er gründet das Opfer in der Irā (Nahrung) [?]; der Udgātṛ stirbt nicht vorzeitig.
vaiśvānare vā etad udgātātmānaṃ pradadhāti yat pra-pra vayam ity āha praprīṃ vayam iti vaktavyaṃv vaiśvānaram eva parikrāmati
Im Vaiśvānara legt der Udgātṛ sich selbst nieder, wenn er „pra-pra vayam“ sagt; man soll „praprīṃ vayam“ [?] sagen; er umgeht eben den Vaiśvānara.
yo vai nihnuvānaṃ cchanda upaiti pāpīyān ujjagivān bhavaty etad vai nihnuvānaṃ cchando yan na śaṃsiṣam iti nu śaṃsiṣam iti vaktavyaṃ suśaṃsiṣam iti vā na nihnuvānaṃ chanda upaiti vasīyān ujjagivān bhavati
Wer sich einem leugnenden Metrum nähert, wird schlechter, (indem er) ausgeschöpft hat [?]. Dies ist das leugnende Metrum: „na śaṃsiṣam“ (‚ich will nicht preisen‘). Man soll „nu śaṃsiṣam“ oder „suśaṃsiṣam“ sagen: er nähert sich keinem leugnenden Metrum und wird besser, (indem er) siegreich ausgesungen hat [?].
yasya vai yajñā vāgantā bhavanti vācaś chidreṇa sravanty ete vai yajñā vāgantā ye yajñāyajñīyāntā etad vācaś chidraṃ yad anṛtaṃ yad agniṣṭomayājy anṛtam āha tad anv asya yajñaḥ sravaty akṣareṇāntataḥ pratiṣṭhāpyam akṣareṇaiva yajñasya cchidram api dadhāti
Wessen Opfer mit der Rede enden, die fließen durch die Lücke der Rede aus. Mit der Rede enden diese Opfer, die auf Yajñāyajñīya enden; die Lücke der Rede ist die Unwahrheit; wenn der Opferer eines Agniṣṭoma Unwahres sagt, dann fließt sein Opfer danach aus. Am Ende muss man mit einer Silbe (das Opfer) gründen; mit einer Silbe füllt er die Lücke des Opfers.
virājo vā etad rūpaṃ yad akṣaraṃ virājy evāntataḥ pratitiṣṭhati
Die Gestalt der Virāj ist die Silbe (akṣara); in der Virāj steht er am Ende fest.