athāto vairāgyasaṃskṛte śarīre brahmayajñaniṣṭho bhavet | apa punarmṛtyuṃ jayati | tad u ha vātmā draṣṭavyaḥ śrotavyo mantavyo nididhyāsitavya iti | tam etaṃ vedānuvacanena vividiṣanti brahmacaryeṇa tapasā śraddhayā yajñenānāśakena ceti māṇḍūkeyaḥ | tasmād evaṃvic chānto dānta uparataḥ titikṣuḥ śraddhāvitto bhūtvātmany evātmānaṃ paśyed iti māṇḍavyaḥ | yo 'yaṃ vijñānamayaḥ puruṣaḥ prāṇeṣu sa eṣa neti neti ātmā na gṛhya idam brahmedaṃ kṣatram ime lokā ime devā ime vedā imāni sarvāṇi bhūtānīdaṃ sarvaṃ yad ayam ātmā | sa eṣa tat tvam asīty ātmāvagamyo 'haṃ brahmāsmīti | tad etad brahmāpūrvam aparam anantaram abāhyam ayam ātmā brahma sarvānubhūr ity anuśāsanam iti yājñavalkyaḥ | tad etan nāputrāya nānantevāsine vā brūyād iti | ya imām adbhiḥ parigṛhītāṃ vasumatīṃ dhanasya pūrṇāṃ dadyād idam eva tato bhūya idam eva tato bhūya ity anuśāsanam | tām etām upaniṣadaṃ vedaśiro na yathā kathaṃ cana vadet | tad etad ṛcābhyuditam || iti śāṅkhāyanāraṇyake trayodaśamo 'dhyāyaḥ ||
Nun aber [die Lehre]: In einem durch Entsagung (vairāgya) geläuterten Leib soll man dem Brahman-Opfer [dem Studium/der Meditation über Brahman] hingegeben sein; [dadurch] überwindet man den wiederholten Tod. Und eben dieses Selbst ist zu schauen, zu hören, zu bedenken, zu betrachten – so [heißt es]. Dieses [Selbst] wünscht man zu erkennen durch das Rezitieren der Veden, durch Schülerschaft (brahmacarya), durch Askese (tapas), durch Glauben (śraddhā), durch Opfer, durch Fasten – so [lehrt] Māṇḍūkeya. Deshalb soll, wer dies so weiß, friedvoll, gezügelt, zur Ruhe gekommen, duldsam, voller Glauben geworden, im Selbst eben das Selbst schauen – so [lehrt] Māṇḍavya. Dieser Mensch, der aus Erkenntnis besteht, der in den Atem-Kräften [ist] – das ist dieses [Selbst]: 'nicht so, nicht so' (neti neti), nicht zu erfassen; dies [ist] das Brahman, dies die Kriegerschaft (kṣatra), dies die Welten, dies die Götter, dies die Veden, dies sind alle Wesen, dies ist alles, was dieses Selbst ist. Dieses [Selbst] – 'das bist du' – vom Selbst her zu erfassen: 'Ich bin Brahman.' Das ist dieses Brahman: ohne ein Früheres, ohne ein Späteres, ohne ein Inneres, ohne ein Äußeres; dieses Selbst [ist] das Brahman, das alles Erfahrende – so [ist] die Unterweisung – [so lehrte] Yājñavalkya. Dies soll man weder einem Nicht-Sohn noch einem Nicht-Schüler mitteilen. Wer diese [ganze], von den Wassern umschlossene, an Reichtum volle Erde gäbe, [dem gilt] 'eben dies ist mehr als jenes, eben dies ist mehr als jenes' – so [ist] die Unterweisung [d.h. diese Lehre wiegt mehr als alle Erdenschätze]. Diese Geheimlehre, das 'Haupt der Veden' (vedaśiras), soll man auf keinerlei Weise [an Unwürdige] weitergeben. Dazu wurde dieser Vers aufgesagt. – So endet im Śāṅkhāyana-Āraṇyaka der dreizehnte Adhyāya.
Wort für Wort
- vairāgyasaṃskṛte śarīre
- in einem durch Entsagung geläuterten Leib
- brahmayajñaniṣṭhaḥ bhavet
- soll dem Brahman-Opfer hingegeben sein
- apa punarmṛtyuṃ jayati
- überwindet den wiederholten Tod (punarmṛtyu)
- ātmā draṣṭavyaḥ śrotavyaḥ mantavyaḥ nididhyāsitavyaḥ
- das Selbst ist zu schauen, zu hören, zu bedenken, zu betrachten
- vedānuvacanena, brahmacaryeṇa, tapasā, śraddhayā, yajñena, anāśakena
- durch Vedenrezitation, Schülerschaft, Askese, Glauben, Opfer, Fasten
- iti māṇḍūkeyaḥ
- so Māṇḍūkeya
- śāntaḥ dāntaḥ uparataḥ titikṣuḥ śraddhāvān
- friedvoll, gezügelt, zur Ruhe gekommen, duldsam, gläubig
- ātmani ātmānaṃ paśyet
- soll im Selbst das Selbst schauen
- iti māṇḍavyaḥ
- so Māṇḍavya
- vijñānamayaḥ puruṣaḥ prāṇeṣu
- der aus Erkenntnis bestehende Mensch in den Atem-Kräften
- neti neti
- nicht so, nicht so
- na gṛhyaḥ
- nicht zu erfassen
- idaṃ brahma idaṃ kṣatram ime lokāḥ ime devāḥ
- dies Brahman, dies Kriegerschaft, dies die Welten, die Götter
- sa eṣa tat tvam asi
- das bist du
- ahaṃ brahma asmi
- ich bin Brahman
- apūrvam aparam anantaram abāhyam
- ohne Früheres, Späteres, Inneres, Äußeres
- ayam ātmā brahma sarvānubhūḥ
- dieses Selbst ist das Brahman, das alles Erfahrende
- iti yājñavalkyaḥ
- so Yājñavalkya
- na aputrāya na anantevāsine brūyāt
- soll man weder Nicht-Sohn noch Nicht-Schüler mitteilen
- vasumatīṃ dhanasya pūrṇāṃ dadyāt
- gäbe die an Reichtum volle Erde
- idam eva tataḥ bhūyaḥ
- eben dies ist mehr als jenes
- upaniṣadaṃ vedaśiraḥ
- die Geheimlehre, das Haupt der Veden
- na yathā kathaṃ cana vadet
- soll man auf keinerlei Weise mitteilen
- iti śāṅkhāyanāraṇyake trayodaśamo 'dhyāyaḥ
- so endet der dreizehnte Adhyāya
[Anm.: Bemerkenswerter Adhyāya, der ungewöhnlich aus einem EINZIGEN, aber philosophisch zentralen Khaṇḍa besteht. Er bündelt mehrere aus den großen Upaniṣaden bekannte Kernlehren: die Aufforderung, das Selbst zu 'schauen, hören, bedenken, betrachten' (wörtlich wie Bṛhadāraṇyaka-Upaniṣad 2,4,5 / 4,5,6), die berühmte 'neti neti'-Formel für das unfassbare Erkenntnis-Selbst (wörtlich wie BĀU 2,3,6/3,9,26 u.ö.), das Mahāvākya 'tat tvam asi' (bekannt aus Chāndogya-Upaniṣad 6,8,7 u.ö., hier aber in der Ich-Form 'ahaṃ brahmāsmi' gewendet, vgl. BĀU 1,4,10) und die Kennzeichnung des Brahman als 'ohne Früheres, Späteres, Inneres, Äußeres, alles erfahrend' (fast wörtlich BĀU 2,5,19). Die ausdrückliche Zuschreibung an Yājñavalkya bestätigt die enge Verwandtschaft mit der Bṛhadāraṇyaka-Tradition. Der Schluss (Weitergabe nur an Sohn/Schüler, Vergleich mit dem Wert der ganzen Erde, Bezeichnung als 'Haupt der Veden') ist eine typische Geheimlehre-Abschlussformel, die nahezu wörtlich der Schlussformel der Bṛhadāraṇyaka-Upaniṣad-Vaṃśa-Passagen entspricht. Übersetzung ohne Fremdübersetzung als Ausgangspunkt, aus dem Sanskrit-Original morphologisch erarbeitet.]