Quellen der Menschheit

Aitareya-Āraṇyaka

Kapitel 4: aitareyāraṇyakam · prathamāraṇyake caturtho 'dhyāyaḥ Die Sūdadoha-Arithmetik: Suparṇa-Körperteile, Versmaße und die drei Welten (AiĀ 1,4)

Adhyāya 4 (nur 3 Khaṇḍas, AiĀ 1,4,1-3 – ein auffallend kurzer Adhyāya, vergleichbar den späteren kurzen Adhyāyas des parallelen Śāṅkhāyana-/Kauṣītaki-Āraṇyaka) behandelt die „Sūdadoha“-Arithmetik: eine Kette von Körperteil-Zuordnungen (Nacken, Haupt, ein unsicherer dritter Körperteil, die beiden Flügel, Schwanz und „Amme“ des Suparṇa/Adlers, der als Sinnbild des Mahāvrata-Tages dient) zu Versmaßen, Sāmans (Rathantara/Vasiṣṭha vs. Bṛhat/Bharadvāja), Zahlen und Welten, gerahmt von der wiederkehrenden Formel „der Atem ist der Sūdadoha, durch den Atem verbindet/dehnt er...“. Khaṇḍa 3 wendet dieselbe Struktur auf die drei Welten (diese Welt/Luftraum/Himmel) mittels je 83-facher Rezitation der Versmaße Gāyatrī, Bṛhatī und Uṣṇih an. Diese Art numerologischer Körperteil- und Silbenzahl-Arithmetik gehört zu den textlich schwierigsten Passagen der vedischen Āraṇyaka-Literatur (vgl. bereits die als „Sūdadoha-Arithmetik“ dokumentierten Passagen im parallelen Śāṅkhāyana-Āraṇyaka, Adhyāya 2); mehrere Fachbegriffe (u.a. der Körperteilname „vijava“, das Wort „chattram/śastram“) sind in der gescannten Devanagari-Druckausgabe nicht mit Sicherheit zu lesen und daher mit [?] markiert. Übersetzung ohne Verwendung einer vorhandenen Übersetzung als Ausgangspunkt, aus dem Sanskrit-Original morphologisch erarbeitet.

atha sūdadohāḥ | prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇena parvāṇi saṃdadhāti | athāto grīvāḥ | tā ācakṣate yathācchandasam uṣṇiha iti | atha sūdadohāḥ | prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇena parvāṇi saṃdadhāti | athātaḥ śiraḥ | tad gāyatrīṣu bhavaty agraṃ vai chandasāṃ gāyatry agram aṅgānāṃ śiraḥ | tad arkavatīṣu bhavaty agnir vā arkaḥ | tā nava bhavanti navakapālaṃ vai śiraḥ | daśamīṃ śaṃsati tvakkeśā ity eva sā bhavati | atho stomātiśaṃsanāyaiva | tau trivṛc ca stomo bhavato gāyatraṃ ca chanda etayor vai stomacchandasoḥ prajātim anu sarvam idaṃ prajāyate yad idaṃ kiṃca prajātyai | prajāyate prajayā paśubhir ya evaṃ veda | atha sūdadohāḥ | prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇena parvāṇi saṃdadhāti | athāto vijavaḥ | tā virājo bhavanti tasmāt puruṣaḥ puruṣam āha vi vā asmāsu rājasi grīvā vai dhārayasīti stabhamānaṃ vā yad dyutāḥ sambāḷhatamāḥ satyonnatatamāṃ pratyacyanto 'nnaṃ hi virāḷ annam u vīryam | atha sūdadohāḥ | prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇena parvāṇi saṃdadhāti || 1

Nun [die Lehre vom] Sūdadoha [wörtl. etwa „der die Ausbeute Melkende“, ein arithmetisches Zuordnungs-Verfahren von Körperteilen zu Versmaßen und Zahlen]. Der Atem (prāṇa) ist der Sūdadoha; durch den Atem verbindet er die Glieder (parvan) [des Opfertages] miteinander. Nun ferner der Nacken (grīvāḥ). Man bezeichnet ihn [seine Wirbel], dem Versmaß entsprechend, als [?, Anm.: Lesung unsicher, vermutlich] „Uṣṇih“. — Der Atem ist der Sūdadoha; durch den Atem verbindet er die Glieder. Nun ferner das Haupt (śiraḥ). Dies findet sich [entsprechend] bei den Gāyatrī-Versen: das Erste der Versmaße ist die Gāyatrī, das Erste der Glieder ist das Haupt. Dies findet sich [entsprechend] bei den arka-haltigen [Versen]: Agni ist ja der Arka [-Gesang]. Diese [Verse] sind neun; denn neungeteilt ist der Schädel (navakapāla). Den zehnten [Vers] rezitiert er; „Haut und Haar“ eben ist er [dieser zehnte, das den Schädel vervollständigende Körperteil]. Und zwar eben zur Über-Rezitation (atiśaṃsana) des Stoma. Diese beiden [neun und zehn] bilden den Trivṛt-Stoma und die Gāyatrī als Versmaß; nach der Erzeugungskraft (prajāti) eben dieser beiden, des Stoma und des Versmaßes, wird alles hier, was immer es ist, zur Nachkommenschaft erzeugt. Mit Nachkommenschaft und Vieh wird erzeugt, wer dies so weiß. — Der Atem ist der Sūdadoha; durch den Atem verbindet er die Glieder. Nun ferner [?, Anm.: Bedeutung des Körperteil-Namens vijavaḥ unsicher, vermutlich ein Hals-/Kehlkopf-Bereich] der vijava. Diese [Stelle] entspricht der Virāj; deshalb spricht ein Mann zu einem [anderen] Mann: „Du herrschst (vi-rāj) fürwahr über uns“ – [oder:] „du trägst (dhārayasi) ja den Nacken (grīvā)“ [wörtl. hältst ihn aufrecht] [?, Anm.: die folgende Passage über das Feststehende, die höchst Gespannten und Aufgerichteten bleibt trotz Analyse unsicher]: Speise nämlich ist die Virāj, und Speise wiederum ist Heldenkraft (vīrya). — Der Atem ist der Sūdadoha; durch den Atem verbindet er die Glieder.

Wort für Wort
prāṇo vai sūdadohāḥ
der Atem ist der Sūdadoha
prāṇena parvāṇi saṃdadhāti
durch den Atem verbindet er die Glieder
athāto grīvāḥ
nun ferner der Nacken
yathācchandasam uṣṇihaḥ [?]
dem Versmaß entsprechend die Uṣṇih [Lesung unsicher]
athātaḥ śiraḥ
nun ferner das Haupt
agraṃ chandasāṃ gāyatrī, agram aṅgānāṃ śiraḥ
das Erste der Versmaße ist die Gāyatrī, das Erste der Glieder das Haupt
navakapālaṃ vai śiraḥ
neungeteilt ist der Schädel
daśamīṃ śaṃsati, tvakkeśāḥ
er rezitiert den zehnten [Vers]: Haut und Haar
trivṛt stomaḥ, gāyatraṃ chandaḥ
der Trivṛt-Stoma und das Gāyatrī-Versmaß
prajāyate prajayā paśubhiḥ ya evaṃ veda
mit Nachkommenschaft und Vieh wird erzeugt, wer dies so weiß
athāto vijavaḥ [?]
nun ferner der 'vijava' [Körperteil unsicher]
tā virājaḥ bhavanti
diese entsprechen der Virāj
vi vā asmāsu rājasi
du herrschst fürwahr über uns
grīvā vai dhārayasi
du trägst ja den Nacken
annaṃ hi virāṭ, annam u vīryam
Speise ist die Virāj, und Speise ist Heldenkraft

athāto dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | so 'yaṃ loko so 'yam agniḥ sā vāk tṛtīyaṃ sa vasiṣṭhas tac chastraṃ tāni ṣaḍvīryāṇi bhavanti | saṃpāta eva kāmānām abhyāptyai pratiṣṭhityā annādyāya paṅktiḥ | atha sūdadohāḥ | prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇena parvāṇi saṃdadhāti | athāta uttaraḥ pakṣaḥ | so 'sau loko so 'sāv ādityas tan manas tad bṛhat sa bharadvājas tac chastraṃ tāni ṣaḍvīryāṇi bhavanti | saṃpāta eva kāmānām abhyāptyai pratiṣṭhityā annādyāya paṅktiḥ | tā ūnātiriktau bhavato vṛṣā vai bṛhad ghoṣā rathaṃtaram atiriktaṃ vai puṃso nyūnaṃ svayā tasmād ūnātiriktau bhavataḥ | atho ekena ha vai patreṇa suparṇasyottaraḥ pakṣo jyāyāṃs tasmād ekayarcottaraḥ pakṣo bhūyān bhavati | atha sūdadohāḥ | prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇena parvāṇi saṃdadhāti | athātaḥ puccham | tā ekaviṃśatir dvipadā bhavanty ekaviṃśatir hīmāni pratyaṅk suparṇasya patrāṇi bhavanti | atho ekaviṃśo vai stomānāṃ pratiṣṭhā pratiṣṭhā pucchaṃ vayasām | dvāviṃśīṃ śaṃsati pratiṣṭhayor eva tad rūpaṃ kriyate tasmāt sarvāṇi vayāṃsi pucchena pratitiṣṭhanti pucchenaiva pratiṣṭhāyotpatanti pratiṣṭhā hi puccham | sa eṣa dvābhyāṃ daśinībhyāṃ virāḍbhyām anayor dvāviṃśyor dvipador ayaṃ puruṣaḥ pratiṣṭhitaḥ | tasya yat suparṇarūpaṃ tad asya kāmānām abhyāptyai | atha yat puruṣarūpaṃ tad asya śriyai yaśase 'nnādyāyāpatyai | atha sūdadohāḥ | atha dhāyyā | atha sūdadohāḥ | vṛṣā vai sūdadohā yoṣā dhāyyā tad ubhayataḥ sūdadohasā dhāyyā pariśaṃsati tasmād dvayo retaḥ siktaṃ sad ekatām evāpyeti yoṣām evābhy atra ājānā hi yoṣātaḥ prajānāṃ tasmād enām atra śaṃsati || 2

Nun ferner der rechte Flügel [des Suparṇa, des Adlers, der als Sinnbild des Opfertages dient]. Er ist diese [irdische] Welt, er ist Agni, die Rede ist [dabei] das Dritte, er ist Vasiṣṭha, jenes [Sāman] ist sein Preislied (śastra) [?] — dies sind die sechs Heldenkräfte [dieses Flügels]. Eben das Zusammentreffen dient der Erlangung der Wünsche; durch festen Stand [dient er] der Speise, die Paṅkti [dem Nahrungserwerb]. — Der Atem ist der Sūdadoha; durch den Atem verbindet er die Glieder. Nun ferner der linke [obere] Flügel. Er ist jene [himmlische] Welt, er ist jener Āditya, das ist der Geist (manas), das ist der Bṛhat[-Sāman], er ist Bharadvāja, jenes [Sāman] ist sein Preislied [?] — dies sind die sechs Heldenkräfte [dieses Flügels]. Eben das Zusammentreffen dient der Erlangung der Wünsche; durch festen Stand [dient er] der Speise, die Paṅkti [dem Nahrungserwerb]. Diese beiden [Sāmans] ergänzen sich an Mangel und Überschuss: der Bṛhat hat die Stimme eines Stieres, das Rathantara ist überschüssig, [während es] gegenüber dem Mann [an anderem] mangelhaft [ist] durch sich selbst [?] — deshalb ergänzen sie sich an Mangel und Überschuss. Und ferner: durch eine einzige Feder ist der linke Flügel des Suparṇa größer; deshalb wird durch einen [zusätzlichen] Vers der linke Flügel umfangreicher. — Der Atem ist der Sūdadoha; durch den Atem verbindet er die Glieder. Nun ferner der Schwanz (puccham). Diese [Verse] sind einundzwanzig, zweifüßig; denn einundzwanzig sind ja diese nach hinten [gerichteten] Federn des Suparṇa. Und ferner: der Einundzwanzigfache unter den Stomas ist der feste Halt; der feste Halt der Vögel (vayas) ist der Schwanz. Er rezitiert den Zweiundzwanzigsten [Vers]; eben dadurch wird diese Gestalt des festen Standes bewirkt; deshalb finden alle Vögel durch den Schwanz ihren festen Stand, und eben durch den Schwanz erheben sie sich vom festen Stand zum Flug — denn der Schwanz ist der feste Stand. Durch diese beiden zehnfachen [?] Virāj-Verse, diese beiden zweiundzwanzig-fachen, zweifüßigen [Einheiten], ist dieser Puruṣa (Mensch) gegründet. Was an ihm die Gestalt des Suparṇa (Adlers) ist, das dient ihm zur Erlangung der Wünsche; was aber an ihm die Gestalt des Puruṣa ist, das dient ihm zu Glanz, Ruhm, Speise und Nachkommenschaft. — Nun der Sūdadoha. Nun die Amme (dhāyyā). Nun der Sūdadoha: der Sūdadoha ist der Stier, die Amme ist die Frau (yoṣā); so umschließt er [den Vers] von beiden Seiten, vom Sūdadoha und von der Amme her; deshalb gelangt der von zweien eingegossene Same doch zur Einheit. Eben auf die Frau bezogen [rezitiert er dies], denn von der Frau werden die Nachkommen geboren; deshalb rezitiert er sie [die Amme-Formel] eben an dieser Stelle.

Wort für Wort
athāto dakṣiṇaḥ pakṣaḥ
nun ferner der rechte Flügel [des Suparṇa]
so 'yaṃ lokaḥ, so 'yam agniḥ
er ist diese Welt, er ist Agni
sā vāk tṛtīyam, sa vasiṣṭhaḥ
die Rede ist das Dritte, er ist Vasiṣṭha
ṣaḍvīryāṇi bhavanti
dies sind die sechs Heldenkräfte
athāta uttaraḥ pakṣaḥ
nun ferner der linke [obere] Flügel
so 'sāv ādityaḥ, tan manaḥ, tad bṛhat, sa bharadvājaḥ
er ist jener Āditya, das ist der Geist, das ist der Bṛhat, er ist Bharadvāja
ūnātiriktau bhavataḥ
die beiden ergänzen sich an Mangel und Überschuss
ekena patreṇa suparṇasya uttaraḥ pakṣaḥ jyāyān
durch eine Feder ist der linke Flügel des Adlers größer
athātaḥ puccham
nun ferner der Schwanz
ekaviṃśatiḥ dvipadā, ekaviṃśatiḥ patrāṇi
einundzwanzig zweifüßig, einundzwanzig Federn
ekaviṃśaḥ stomānāṃ pratiṣṭhā, pucchaṃ vayasām
der Einundzwanzigfache ist der feste Halt der Stomas, der Schwanz [der feste Halt] der Vögel
pratiṣṭhā hi puccham
der Schwanz ist ja der feste Stand
ayaṃ puruṣaḥ pratiṣṭhitaḥ
dieser Mensch ist gegründet
suparṇarūpaṃ kāmānām abhyāptyai
die Adler-Gestalt dient der Erlangung der Wünsche
puruṣarūpaṃ śriyai yaśase annādyāya apatyai
die Menschen-Gestalt dient Glanz, Ruhm, Speise, Nachkommenschaft
vṛṣā sūdadohaḥ, yoṣā dhāyyā
der Sūdadoha ist der Stier, die Amme ist die Frau
dvayoḥ retaḥ siktaṃ ekatām āpyeti
der von zweien eingegossene Same gelangt zur Einheit

gāyatrīṃ tryaśītiṃ śaṃsaty ayaṃ vai loko gāyatrī tryaśītir yad evāsmiḻ loke yaśo yan maho yan mithunaṃ yad annādyaṃ yāpacitis tad aśnavai tad āpravāṇi tad avaruṇdhe tan me 'sad iti | atha sūdadohāḥ | prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇenemaṃ lokaṃ saṃtanoti | bārhatīṃ tryaśītiṃ śaṃsaty antarikṣaloko vai bārhatī tryaśītir yad evāntarikṣaloke yaśo yan maho yan mithunaṃ yad annādyaṃ yāpacitis tad aśnavai tad āpravāṇi tad avaruṇdhe tan me 'sad iti | atha sūdadohāḥ | prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇenāntarikṣalokaṃ saṃtanoti | auṣṇihīṃ tryaśītiṃ śaṃsaty asau vai loko dyaur auṣṇihī tryaśītir yad evāmuṣmiḻ loke yaśo yan maho yan mithunaṃ yad annādyaṃ yāpacitir ye devānāṃ daivaṃ tad aśnavai tad āpravāṇi tad avaruṇdhe tan me 'sad iti | atha sūdadohāḥ | prāṇo vai sūdadohāḥ prāṇenāmuṃ lokaṃ saṃtanoti saṃtanoti || 3 || ity aitareye prathamāraṇyake caturtho 'dhyāyaḥ ||

Er rezitiert die Gāyatrī-[Verse], dreiundachtzigfach; diese [irdische] Welt ist ja die Gāyatrī, die Dreiundachtzigfache. Was immer an Ruhm, an Größe, an Paarung, an Speise, an Verehrung in dieser Welt ist – das möge ich erlangen, das möge ich gewinnen, das möge ich mir sichern, das sei mein, so [ist der Sinn]. — Der Atem ist der Sūdadoha; durch den Atem dehnt er diese Welt aus. Er rezitiert die Bṛhatī-[Verse], dreiundachtzigfach; die Luftraum-Welt ist ja die Bṛhatī, die Dreiundachtzigfache. Was immer an Ruhm, an Größe, an Paarung, an Speise, an Verehrung im Luftraum ist – das möge ich erlangen, das möge ich gewinnen, das möge ich mir sichern, das sei mein. — Der Atem ist der Sūdadoha; durch den Atem dehnt er den Luftraum aus. Er rezitiert die Uṣṇih-[Verse], dreiundachtzigfach; jene [himmlische] Welt, der Himmel, ist ja die Uṣṇih, die Dreiundachtzigfache. Was immer an Ruhm, an Größe, an Paarung, an Speise, an Verehrung, was das Göttliche der Götter in jener Welt ist – das möge ich erlangen, das möge ich gewinnen, das möge ich mir sichern, das sei mein. — Der Atem ist der Sūdadoha; durch den Atem dehnt er jene [himmlische] Welt aus, dehnt er aus. — So endet im Aitareya-Āraṇyaka, im ersten Āraṇyaka, der vierte Adhyāya.

Wort für Wort
gāyatrīṃ tryaśītiṃ śaṃsati
er rezitiert die Gāyatrī, dreiundachtzigfach
ayaṃ lokaḥ gāyatrī tryaśītiḥ
diese Welt ist die dreiundachtzigfache Gāyatrī
yaśaḥ, mahaḥ, mithunam, annādyam, apacitiḥ
Ruhm, Größe, Paarung, Speise, Verehrung
tan me 'sad iti
das sei mein, so [der Sinn]
prāṇena imaṃ lokaṃ saṃtanoti
durch den Atem dehnt er diese Welt aus
bārhatīṃ tryaśītiṃ śaṃsati
er rezitiert die Bṛhatī, dreiundachtzigfach
antarikṣalokaḥ bārhatī tryaśītiḥ
der Luftraum ist die dreiundachtzigfache Bṛhatī
auṣṇihīṃ tryaśītiṃ śaṃsati
er rezitiert die Uṣṇih, dreiundachtzigfach
asau lokaḥ dyauḥ auṣṇihī tryaśītiḥ
jene Welt, der Himmel, ist die dreiundachtzigfache Uṣṇih
devānāṃ daivam
das Göttliche der Götter
prāṇena amuṃ lokaṃ saṃtanoti
durch den Atem dehnt er jene Welt aus
iti aitareye prathamāraṇyake caturtho 'dhyāyaḥ
so endet im ersten Āraṇyaka der vierte Adhyāya

Interaktive Leseansicht des ganzen Werks