Quellen der Menschheit

Ṛgveda · Maṇḍala 2

Kapitel 17: ṛgvede 2.17 · tadasmai navyamaṅgirasvadarcata śuṣmā yadasya pratnathodīrate Indras Urtaten: Himmel, Berge, Wasser, Krivi

Erzählend-preisendes Lied auf Indra als Weltordner und Drachenbekämpfer; v. 7-8 gehen in die Bitte um Anteil und Beistand über. Einzelne Verse (2.17.2, 2.17.6, 2.17.7) sind syntaktisch und lexikalisch schwierig.

tadasmai navyamaṅgirasvadarcata śuṣmā yadasya pratnathodīrate / viśvā yad gotrā sahasā parīvṛtā made somasya dṛṃhitānyairayat

Dieses neue (Lied) singt ihm wie die Aṅgiras, weil seine Kräfte wie von alters sich erheben, / als er alle von Gewalt umschlossenen Viehhürden [Anm.: gotrā, Bild des Vala-Berges, plausibel] im Rausch des Soma, die festgemachten, in Bewegung setzte.

Wort für Wort
tat
dieses (Akk. Sg. n.)
asmai
ihm (Dat. Sg.)
navyam
neues (Akk. Sg. n.)
aṅgirasvat
wie die Aṅgiras
arcata
singt (2. Pl. Imp.)
śuṣmāḥ
Kräfte (Nom. Pl.)
yat
weil, als
asya
seine (Gen. Sg.)
pratna-thā
wie von alters
ut-īrate
sie erheben sich (3. Pl. Med.)
viśvā
alle (Akk. Pl. n.)
yat
als
gotrā
Viehhürden, Rinderpferche (Akk. Pl.)
sahasā
mit Gewalt (Instr. Sg.)
pari-vṛtā
umschlossen (Part. Akk. Pl. n.)
made
im Rausch (Lok. Sg.)
somasya
des Soma (Gen. Sg.)
dṛṃhitāni
festgemachte (Akk. Pl. n.)
airayat
er setzte in Bewegung (3. Sg. Impf.)

sa bhutu yo ha prathamāya dhāyasa ojo mimāno mahimānamātirat / śūro yo yutsu tanvaṃ parivyata śīrṣaṇi dyāṃ mahinā pratyamuñcata

Der soll (unser Beistand) sein [?], der (als) Erster, zur Stiftung [?], seine Kraft bemessend seine Größe übertraf; / der Held, der in den Kämpfen den Leib umhüllte, sich den Himmel durch Größe auf das Haupt anlegte.

Wort für Wort
saḥ
er (Nom. Sg.)
bhūtu
er sei (3. Sg. Imp.)
yaḥ
der (Nom. Sg.)
ha
fürwahr
prathamāya
dem Ersten (Dat. Sg.)
dhāyase
zur Stiftung, zum Erhalten (Dat. Sg.) [?]
ojaḥ
Kraft (Akk. Sg.)
mimānaḥ
bemessend (Part. Nom. Sg.)
mahimānam
Größe (Akk. Sg.)
ā
hinüber (Präverb)
at irat
übertraf (3. Sg. Aor.)
śūraḥ
Held (Nom. Sg.)
yaḥ
der (Nom. Sg.)
yut-su
in den Kämpfen (Lok. Pl.)
tanvam
Leib (Akk. Sg.)
pari-vyata
umhüllte (3. Sg. Aor. Med.)
śīrṣaṇi
auf dem Kopf (Lok. Sg.)
dyām
den Himmel (Akk. Sg.)
mahinā
durch Größe (Instr. Sg.)
prati
entgegen, an
amuñcata
legte an (3. Sg. Impf. Med.)

adhākṛṇoḥ prathamaṃ vīryaṃ mahad yadasyāgre brahmaṇā śuṣmamairayaḥ / ratheṣṭhena haryaśvena vicyutāḥ pra jīrayaḥ sisrate sadhryak pṛthak

Da tatest du die erste große Heldentat, als du vor ihm [?] mit brahman deine Kraft erregtest. / Von dem auf dem Wagen Stehenden, mit fahlen Rossen Fahrenden losgestoßen, strömen die Eilenden [?] hervor, gemeinsam gerichtet und getrennt [Anm.: vermutlich die Wasser].

Wort für Wort
adha
da
akṛṇoḥ
du tatest (2. Sg. Impf.)
prathamam
erste (Akk. Sg.)
vīryam
Heldentat (Akk. Sg.)
mahat
große (Akk. Sg.)
yat
als
asya
seiner/vor diesem (Gen. Sg.)
agre
an der Spitze, vor (Lok. Sg.)
brahmaṇā
mit brahman, Gebetsformung (Instr. Sg.)
śuṣmam
Kraft (Akk. Sg.)
airayaḥ
du erregtest (2. Sg. Impf.)
rathe--sthena
auf dem Wagen stehend (Instr. Sg.)
hari-aśvena
mit fahlen Rossen (Instr. Sg.)
vi-cyutāḥ
losgestoßen (Part. Nom. Pl.)
pra
hervor
jīrayaḥ
Eilende, Läufer [?] (Nom. Pl.)
sisrate
sie strömen (3. Pl. Perf. Med.)
sadhryak
gemeinsam gerichtet
pṛthak
getrennt

adhā yo viśvā bhuvanābhi majmaneśānakṛt pravayā abhyavardhata / ād rodasī jyotiṣā vahnirātanot sīvyan tamāṃsi dudhitā samavyayat

Da wuchs der, der alle Wesen/Welten durch Macht überragte, Herrschaft schaffend, kräftig(?) [?]; / dann spannte der Fahrer mit Licht beide Welten aus, die Finsternisse zusammennähend, band er die Aufgewühlten zusammen [?].

Wort für Wort
adha
da
yaḥ
der (Nom. Sg.)
viśvā
alle (Akk. Pl. n.)
bhuvanā
Wesen, Welten (Akk. Pl.)
abhi
über
majmanā
durch Macht (Instr. Sg.)
īśāna-kṛt
Herrschaft schaffend (Nom. Sg.)
pra-vayāḥ
reich an Trieben, kräftig (Nom. Sg.) [?]
abhi
über
avardhata
wuchs (3. Sg. Impf. Med.)
āt
darauf, dann
rodasī iti
beide Welten (Akk. Du.)
jyotiṣā
mit Licht (Instr. Sg.)
vahniḥ
Fahrer, Träger (Nom. Sg.)
ā
hin (Präverb)
atanot
spannte aus (3. Sg. Impf.)
sīvyan
nähend (Part. Nom. Sg.)
tamāṃsi
Finsternisse (Akk. Pl.)
dudhitā
Aufgewühlte, Aufgeregte (Akk. Pl. n.) [?]
sam
zusammen
avyayat
band, hüllte ein (3. Sg. Impf.)

sa prācīnān parvatān dṛṃhadojasādharācīnamakṛṇodapāmapaḥ / adhārayat pṛthivīṃ viśvadhāyasamastabhnān māyayā dyāmavasrasaḥ

Er befestigte durch Kraft die vorwärts gerichteten Berge, machte das Wirken der Wasser abwärts gerichtet [?]; / er hielt die alles nährende Erde fest, er stützte durch Wundermacht den Himmel, dass er nicht herabsänke.

Wort für Wort
saḥ
er (Nom. Sg.)
prācīnān
vorwärts gerichtete (Akk. Pl.)
parvatān
Berge (Akk. Pl.)
dṛṃhat
befestigend (Part. Nom. Sg.) / er befestigte
ojasā
durch Kraft (Instr. Sg.)
adharācīnam
abwärts gerichtet (Akk. Sg.)
akṛṇot
er machte (3. Sg. Impf.)
apām
der Wasser (Gen. Pl.)
apaḥ
Werk, Wirken (Akk. Pl.) [?]
adhārayat
er hielt (3. Sg. Impf.)
pṛthivīm
Erde (Akk. Sg.)
viśva-dhāyasam
alles nährend (Akk. Sg.)
astabhnāt
er stützte (3. Sg. Impf.)
māyayā
durch Wundermacht (Instr. Sg.)
dyām
Himmel (Akk. Sg.)
ava-srasaḥ
vor dem Herabstürzen (Abl. Sg.)

sāsmā araṃ bāhubhyāṃ yaṃ pitākṛṇod viśvasmādā januṣo vedasas pari / yenā pṛthivyāṃ ni kriviṃ śayadhyai vajreṇa hatvyavṛṇak tuviṣvaṇiḥ

Ihm (war) der Keil recht (passend) für die beiden Arme, den der Vater machte, von aller Geburt her, dem Wissenden [?]; / womit er, der laut Tosende, den Krivi, dass er auf der Erde liege, mit dem Keil erschlug und (ihn) beiseiteschaffte [?].

Wort für Wort
saḥ
er (Nom. Sg.)
asmai
diesem (Dat. Sg.)
aram
passend, genug
bāhu-bhyām
für die Arme (Dat. Du.)
yam
den (Akk. Sg.)
pitā
Vater (Nom. Sg.)
akṛṇot
machte (3. Sg. Impf.)
viśvasmāt
von aller (Abl. Sg.)
ā
von her
januṣaḥ
von Geburt (Abl. Sg.)
vedasaḥ
dem Wissenden (Gen./Abl. Sg.) [?]
pari
um, her
yena
womit (Instr. Sg.)
pṛthivyām
auf der Erde (Lok. Sg.)
ni
nieder
krivim
Krivi (Akk. Sg.) [Dämon/Feind]
śayadhyai
um zu liegen (Dat. Inf.)
vajreṇa
mit dem Keil (Instr. Sg.)
hatvī
erschlagend, erschlagen habend (Absolutiv)
avṛṇak
drehte weg, beseitigte (3. Sg. Impf.) [?]
tuvi-svaniḥ
laut tosend (Nom. Sg.)

amājūriva pitroḥ sacā satī samānādā sadasastvāmiye bhagam / kṛdhi praketamupa māsyā bhara daddhi bhāgaṃ tanvo yena māmahaḥ

Wie eine bei den Eltern zusammen bleibende, (dort) alt werdende (Tochter) erbitte ich von der gemeinsamen Sitzstätte dich um Anteil. / Schaffe Einsicht (Kenntnis) [?], bring herzu [?], gib den Anteil des Leibes, womit du dich großzügig erweist.

Wort für Wort
amājūḥ-iva
wie eine im Haus alt werdende (Tochter) (Nom. Sg. f.)
pitroḥ
der Eltern (Gen. Du.)
sacā
zusammen, vereint
satī
seiend (Part. Nom. Sg. f.)
samānāt
von der gemeinsamen (Abl. Sg.)
ā
her
sadasaḥ
Sitzstätte (Abl. Sg.)
tvām
dich (Akk. Sg.)
iye
ich bitte, gehe an (1. Sg. Perf. Med.)
bhagam
Anteil, Glück (Akk. Sg.)
kṛdh i
mach (2. Sg. Imp.)
pra-ketam
Einsicht, Kenntnis (Akk. Sg.)
upa
herzu
māsi
[?] (Lok. Sg.?; Deutung unklar)
ā
herbei
bhara
bring (2. Sg. Imp.)
daddhi
gib (2. Sg. Imp.)
bhāgam
Anteil (Akk. Sg.)
tanvaḥ
des Leibes, der Person (Gen. Sg.)
yena
womit (Instr. Sg.)
mamahaḥ
du erweist dich großzügig (2. Sg. Perf.)

bhojaṃ tvāmindra vayaṃ huvema dadiṣ ṭvamindrāpāṃsi vājān / aviḍḍhīndra citrayā na ūti kṛdhi vṛśannindra vasyaso naḥ

Als Freigebigen rufen wir dich, Indra, an. Du bist Geber der Werke und Kraftpreise. / Fördere uns, Indra, mit wunderbarer Hilfe; mach uns, Stier Indra, besser gestellt.

Wort für Wort
bhojam
Freigebigen, Gönner (Akk. Sg.)
tvām
dich (Akk. Sg.)
indra
Indra (Vok.)
vayam
wir (Nom. Pl.)
huvema
wir mögen rufen (1. Pl. Opt. Med.)
dadiḥ
Geber (Nom. Sg.)
tvam
du (Nom. Sg.)
indra
Indra (Vok.)
apāṃsi
Werke, Taten (Akk. Pl.)
vājān
Kraftpreise, Siegespreise (Akk. Pl.)
avi ḍḍhi
fördere (2. Sg. Imp.)
indra
Indra (Vok.)
citrayā
mit wunderbarer (Instr. Sg.)
naḥ
uns (Akk. Pl.)
ūtī
Hilfe (Instr. Sg.)
kṛdhi
mach (2. Sg. Imp.)
vṛṣan
Stier (Vok.)
indra
Indra (Vok.)
vasyasaḥ
besser gestellt, wohlhabender (Akk. Pl.)
naḥ
uns (Akk. Pl.)

nūnaṃ sā ... [Anm.: Saṃhitā-Text und Padapāṭha der Quelle stimmen an dieser Stelle nicht überein (verschoben oder gekürzt). Padapāṭha: nūnam sā te prati varam jaritre duhīyat indra dakṣiṇā maghonī śikṣa stotṛ-bhyaḥ mā ati dhak bhagaḥ naḥ bṛhat vadema vidathe su-vīrāḥ]

Jetzt möge diese deine Gabe, Indra, die der Gabenreichen, dem Sänger den erwünschten Wunsch melken [?] / hilf den Preissängern; nicht soll uns der Anteil (Glücksgabe) verbrennen [?] [Anm.: mā ati dhak, √dah, unsichere Deutung] / laut mögen wir in der Versammlung sprechen, reich an guten Männern.

Wort für Wort
nūnam
jetzt (Adv.)
sā
diese (Nom. Sg. f.)
te
dir (Dat. Sg.)
prati
entsprechend, gegenüber
varam
Wunsch, Erwünschtes (Akk. Sg.)
jaritre
dem Sänger (Dat. Sg.)
duhīyat
möge melken (3. Sg. Opt. Pass.) [?]
indra
Indra (Vok.)
dakṣiṇā
Gabe, Lohngabe (Nom. Sg. f.)
maghonī
gabenreiche, freigebige (Nom. Sg. f.)
śikṣa
hilf, gib bereitwillig (2. Sg. Imp.)
stotṛ-bhyaḥ
den Preissängern (Dat. Pl.)
mā
nicht (Prohibitiv)
ati
über, hinüber
dhak
möge verbrennen (3. Sg. Aor. Inj. √dah) [?]
bhagaḥ
Anteil, Glücksgabe (Nom. Sg.)
naḥ
uns (Akk./Gen. Pl.)
bṛhat
laut, viel (Adv.)
vadema
wir mögen sprechen (1. Pl. Opt.)
vidathe
in der Versammlung/Weihehandlung (Lok. Sg.)
su-vīrāḥ
reich an guten Männern (Nom. Pl.)

Interaktive Leseansicht des ganzen Werks