Quellen der Menschheit

Mahābhārata · Śalyaparva

Kapitel 7: śalyasenayoḥ prathamayuddhārambhaḥ dhṛtarāṣṭrasaṃjayasaṃvādaś ca Der Beginn der Schlacht unter Śalyas Heerführung und das Zwiegespräch zwischen Dhṛtarāṣṭra und Saṃjaya

saṃjaya uvāca; vyatītāyāṃ rajanyāṃ tu rājā duryodhanas tadā; abravīt tāvakān sarvān saṃnahyantāṃ mahārathāḥ

Saṃjaya sprach: Nachdem die Nacht vergangen war, befahl König Duryodhana da all deinen (Kriegern), dass die Großwagenkämpfer sich rüsten sollten.

Wort für Wort
saṃjaya uvāca
Saṃjaya sprach (uvāca)
vyatītāyāṃ rajanyāṃ
nachdem die Nacht vergangen war (vyatīta - rajanī)
rājā duryodhanaḥ
König Duryodhana (rājan - duryodhana)
tadā
da, dann (tadā)
abravīt
er sprach, befahl (abravīt)
tāvakān sarvān
all die Deinen (tāvaka - sarva)
saṃnahyantāṃ mahārathāḥ
die Großwagenkämpfer sollen sich rüsten (saṃnah - mahāratha)

rājñas tu matam ājñāya samanahyata sā camūḥ; ayojayan rathāṃs tūrṇaṃ paryadhāvaṃs tathāpare

Den Willen des Königs vernehmend, rüstete sich jenes Heer; sie spannten eilends die Wagen an, und andere liefen ebenso umher.

Wort für Wort
rājñaḥ matam
den Willen des Königs (rājan - mata)
ājñāya
vernehmend, erkennend (ājñā)
samanahyata sā camūḥ
jenes Heer rüstete sich (samanah - camū)
ayojayan rathān
sie spannten die Wagen an (yuj - ratha)
tūrṇam
eilends (tūrṇam)
paryadhāvan tathā apare
und andere liefen ebenso umher (paridhāv - apara)

akalpyanta ca mātaṅgāḥ samanahyanta pattayaḥ; hayān āstaraṇopetāṃś cakrur anye sahasraśaḥ

Die Elefanten wurden ausgerüstet, die Fußkämpfer rüsteten sich; andere versahen zu Tausenden die Pferde mit Schabracken.

Wort für Wort
akalpyanta mātaṅgāḥ
die Elefanten wurden ausgerüstet (kḷp - mātaṅga)
samanahyanta pattayaḥ
die Fußkämpfer rüsteten sich (samanah - patti)
hayān āstaraṇopetān
die Pferde mit Schabracken versehen (haya - āstaraṇa-upeta)
cakruḥ anye sahasraśaḥ
andere machten es zu Tausenden (kṛ - anya - sahasraśas)

vāditrāṇāṃ ca ninadaḥ prādurāsīd viśāṃ pate; bodhanārthaṃ hi yodhānāṃ sainyānāṃ cāpy udīryatām

Und das Dröhnen der Musikinstrumente erhob sich, Herr der Völker, um die Krieger zu wecken und die Heerscharen aufzurütteln.

Wort für Wort
vāditrāṇāṃ ninadaḥ
das Dröhnen der Musikinstrumente (vāditra - ninada)
prādurāsīt
erhob sich, erschien (prādurbhū)
viśāṃ pate
Herr der Völker (viś - pati)
bodhanārtham
zum Zweck des Weckens (bodhana-artha)
yodhānāṃ sainyānāṃ ca
der Krieger und Heerscharen (yodha - sainya)
api udīryatām
und um aufzurütteln (udīr)

tato balāni sarvāṇi senāśiṣṭāni bhārata; saṃnaddhāny eva dadṛśur mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam

Da sah man alle übriggebliebenen Heerscharen, o Bhārata, schon gerüstet, den Tod zu ihrer einzigen Umkehr gemacht.

Wort für Wort
tataḥ
da (tataḥ)
balāni sarvāṇi senāśiṣṭāni
alle übriggebliebenen Heerscharen (bala - sarva - senā-śiṣṭa)
bhārata
o Bhārata (bhārata)
saṃnaddhāni eva dadṛśuḥ
man sah sie schon gerüstet (saṃnah - dṛś)
mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam
den Tod zur Umkehr gemacht (mṛtyu - kṛ - nivartana)

śalyaṃ senāpatiṃ kṛtvā madrarājaṃ mahārathāḥ; pravibhajya balaṃ sarvam anīkeṣu vyavasthitāḥ

Nachdem sie Śalya, den König der Madras, zum Heerführer gemacht hatten, verteilten die Großwagenkämpfer das ganze Heer und stellten sich in den Abteilungen auf.

Wort für Wort
śalyaṃ senāpatiṃ kṛtvā
nachdem sie Śalya zum Heerführer gemacht hatten (śalya - senāpati - kṛ)
madrarājam
den König der Madras (madra-rāja)
mahārathāḥ
die Großwagenkämpfer (mahāratha)
pravibhajya balaṃ sarvam
nachdem sie das ganze Heer verteilt hatten (pravibhaj - bala - sarva)
anīkeṣu vyavasthitāḥ
sie stellten sich in den Abteilungen auf (anīka - vyavasthā)

tataḥ sarve samāgamya putreṇa tava sainikāḥ; kṛpaś ca kṛtavarmā ca drauṇiḥ śalyo 'tha saubalaḥ

Da kamen alle deine Krieger mit deinem Sohn zusammen - Kṛpa, Kṛtavarman, der Sohn Droṇas, Śalya und der Sohn Subalas -

Wort für Wort
tataḥ sarve samāgamya
da kamen alle zusammen (tataḥ - sarva - samāgam)
putreṇa tava sainikāḥ
deine Krieger mit deinem Sohn (putra - tava - sainika)
kṛpaḥ ca kṛtavarmā ca
Kṛpa und Kṛtavarman (kṛpa - kṛtavarman)
drauṇiḥ
der Sohn Droṇas [Aśvatthāman] (drauṇi)
śalyaḥ atha saubalaḥ
Śalya und der Sohn Subalas [Śakuni] (śalya - saubala)

anye ca pārthivāḥ śeṣāḥ samayaṃ cakrire tadā; na na ekena yoddhavyaṃ kathaṃ cid api pāṇḍavaiḥ; yo hy ekaḥ pāṇḍavair yudhyed yo vā yudhyantam utsṛjet; sa pañcabhir bhaved yuktaḥ pātakaiḥ sopapātakaiḥ; adyācāryasuto drauṇir naiko yudhyeta śatrubhiḥ; anyonyaṃ parirakṣadbhir yoddhavyaṃ sahitaiś ca naḥ

und die übrigen Fürsten trafen da eine Abmachung: „Unter keinen Umständen soll je einer allein gegen die Pāṇḍavas kämpfen; wer allein gegen die Pāṇḍavas kämpft, oder wer einen Kämpfenden im Stich lässt, der soll mit den fünf Hauptsünden samt den Nebensünden behaftet sein. Heute soll auch der Sohn des Lehrers, Drauṇi, nicht allein gegen die Feinde kämpfen; einander schützend sollen wir gemeinsam kämpfen.“

Wort für Wort
anye pārthivāḥ śeṣāḥ
die übrigen Fürsten (anya - pārthiva - śeṣa)
samayaṃ cakrire
sie trafen eine Abmachung (samaya - kṛ)
na na ekena yoddhavyam
unter keinen Umständen soll allein gekämpft werden (na - eka - yudh)
kathaṃ cid api pāṇḍavaiḥ
irgendwie gegen die Pāṇḍavas (kathaṃcid - pāṇḍava)
yaḥ hi ekaḥ pāṇḍavaiḥ yudhyet
wer allein gegen die Pāṇḍavas kämpft (eka - pāṇḍava - yudh)
yaḥ vā yudhyantam utsṛjet
oder wer einen Kämpfenden im Stich lässt (yudh - utsṛj)
sa pañcabhiḥ pātakaiḥ yuktaḥ bhavet
der soll mit den fünf Sünden behaftet sein (pañcan - pātaka - yuj)
sopapātakaiḥ
samt den Nebensünden (sa-upapātaka)
adya ācāryasutaḥ drauṇiḥ
heute der Sohn des Lehrers, Drauṇi (adya - ācārya-suta - drauṇi)
na ekaḥ yudhyeta śatrubhiḥ
soll nicht allein gegen die Feinde kämpfen (eka - yudh - śatru)
anyonyaṃ parirakṣadbhiḥ
einander schützend (anyonya - parirakṣ)
yoddhavyaṃ sahitaiḥ ca naḥ
wir sollen gemeinsam kämpfen (yudh - sahita - naḥ)

Der kollektive Schwur (samayaṃ cakrire) trägt kein eigenes uvāca; sein Inhalt wird hier, dem sonst in diesem Werk für feierliche Abmachungen üblichen Verfahren folgend, als wörtliche Rede wiedergegeben.

evaṃ te samayaṃ kṛtvā sarve tatra mahārathāḥ; madrarājaṃ puraskṛtya tūrṇam abhyadravan parān

Nachdem sie so die Abmachung getroffen hatten, stürmten alle Großwagenkämpfer dort, Śalya, den König der Madras, voranstellend, eilends auf die Feinde los.

Wort für Wort
evaṃ te samayaṃ kṛtvā
nachdem sie so die Abmachung getroffen hatten (evam - samaya - kṛ)
sarve tatra mahārathāḥ
alle Großwagenkämpfer dort (sarva - mahāratha)
madrarājaṃ puraskṛtya
Śalya voranstellend (madra-rāja - puraskṛ)
tūrṇam abhyadravan parān
eilends stürmten sie auf die Feinde los (tūrṇam - abhidru - para)

tathaiva pāṇḍavā rājan vyūhya sainyaṃ mahāraṇe; abhyayuḥ kauravān sarvān yotsyamānāḥ samantataḥ

Ebenso rückten die Pāṇḍavas, o König, nachdem sie ihr Heer für die große Schlacht formiert hatten, von allen Seiten gegen alle Kauravas vor, kampfbereit.

Wort für Wort
tathā eva pāṇḍavāḥ rājan
ebenso die Pāṇḍavas, o König (tathā - pāṇḍava - rājan)
vyūhya sainyaṃ mahāraṇe
nachdem sie das Heer für die große Schlacht formiert hatten (vyūh - sainya - mahāraṇa)
abhyayuḥ kauravān sarvān
sie rückten gegen alle Kauravas vor (abhi-i - kaurava - sarva)
yotsyamānāḥ samantataḥ
kampfbereit, von allen Seiten (yudh - samantataḥ)

tad balaṃ bharataśreṣṭha kṣubdhārṇavasamasvanam; samuddhūtārṇavākāram uddhūtarathakuñjaram

Jenes Heer, bester der Bharatas, mit dem Getöse eines aufgewühlten Ozeans, glich in seiner Gestalt einem aufgepeitschten Meer, mit aufgewirbelten Wagen und Elefanten.

Wort für Wort
tad balaṃ bharataśreṣṭha
jenes Heer, bester der Bharatas (tad - bala - bharata-śreṣṭha)
kṣubdhārṇavasamasvanam
mit dem Getöse eines aufgewühlten Ozeans (kṣubdha-arṇava-sama-svana)
samuddhūtārṇavākāram
von der Gestalt eines aufgepeitschten Meeres (samuddhūta-arṇava-ākāra)
uddhūtarathakuñjaram
mit aufgewirbelten Wagen und Elefanten (uddhūta-ratha-kuñjara)

dhṛtarāṣṭra uvāca; droṇasya bhīṣmasya ca vai rādheyasya ca me śrutam; pātanaṃ śaṃsa me bhūyaḥ śalyasyātha sutasya me; kathaṃ raṇe hataḥ śalyo dharmarājena saṃjaya; kathaṃ ca nihataḥ saṃkhye gadāyuddhaviśāradaḥ; bhīmena ca mahābāhuḥ putro duryodhano mama

Dhṛtarāṣṭra sprach: „Von Droṇas und Bhīṣmas und auch des Rādheya Fall habe ich schon gehört; erzähle mir noch einmal davon, und auch vom Fall Śalyas und meines Sohnes. Wie wurde Śalya im Kampf vom Dharmarāja erschlagen, Saṃjaya, und wie wurde mein starkarmiger, im Keulenkampf kundiger Sohn Duryodhana im Kampf von Bhīma erschlagen?“

Wort für Wort
dhṛtarāṣṭra uvāca
Dhṛtarāṣṭra sprach (uvāca)
droṇasya bhīṣmasya rādheyasya ca
von Droṇa, Bhīṣma und dem Rādheya (droṇa - bhīṣma - rādheya)
me śrutam
habe ich gehört (śru)
pātanaṃ śaṃsa me bhūyaḥ
erzähle mir den Fall noch einmal (pātana - śaṃs - bhūyas)
śalyasya atha sutasya me
von Śalya und meinem Sohn (śalya - suta)
kathaṃ raṇe hataḥ śalyaḥ
wie wurde Śalya im Kampf erschlagen (kathaṃ - raṇa - han)
dharmarājena saṃjaya
vom Dharmarāja, Saṃjaya (dharmarāja - saṃjaya)
kathaṃ ca nihataḥ saṃkhye
und wie wurde er im Kampf erschlagen (kathaṃ - ni-han - saṃkhya)
gadāyuddhaviśāradaḥ
der im Keulenkampf Kundige (gadā-yuddha-viśārada)
bhīmena mahābāhuḥ
vom starkarmigen Bhīma (bhīma - mahābāhu)
putro duryodhano mama
mein Sohn Duryodhana (putra - duryodhana - mama)

Die Frage setzt den Ausgang (Śalyas und Duryodhanas Tod) bereits als bekannt voraus - ein wiederkehrendes Merkmal der Rahmenerzählung, in der Dhṛtarāṣṭra Saṃjaya wiederholt um erneute Schilderung bittet.

saṃjaya uvāca; kṣayaṃ manuṣyadehānāṃ rathanāgāśvasaṃkṣayam; śṛṇu rājan sthiro bhūtvā saṃgrāmaṃ śaṃsato mama; śṛṇu rājann avahito gajāśvanarasaṃkṣayam; vakṣye 'haṃ sarvayodhānāṃ saṃgrāmaṃ tava dāruṇam

Saṃjaya sprach: Höre, o König, gefasst bleibend, von mir den Untergang der Menschenleiber, das Dahinschwinden der Wagen, Elefanten und Pferde, während ich vom Kampf erzähle; höre, o König, aufmerksam, vom Dahinschwinden der Elefanten, Pferde und Männer - ich werde dir den furchtbaren Kampf aller Krieger schildern.

Wort für Wort
saṃjaya uvāca
Saṃjaya sprach (uvāca)
kṣayaṃ manuṣyadehānām
den Untergang der Menschenleiber (kṣaya - manuṣya-deha)
rathanāgāśvasaṃkṣayam
das Dahinschwinden der Wagen, Elefanten und Pferde (ratha-nāga-aśva-saṃkṣaya)
śṛṇu rājan sthiraḥ bhūtvā
höre, o König, gefasst bleibend (śru - rājan - sthira - bhū)
saṃgrāmaṃ śaṃsataḥ mama
während ich vom Kampf erzähle (saṃgrāma - śaṃs - mama)
śṛṇu rājan avahitaḥ
höre, o König, aufmerksam (śru - rājan - avahita)
gajāśvanarasaṃkṣayam
vom Dahinschwinden der Elefanten, Pferde und Männer (gaja-aśva-nara-saṃkṣaya)
vakṣye ahaṃ sarvayodhānām
ich werde von allen Kriegern erzählen (vac - sarva-yodha)
saṃgrāmaṃ tava dāruṇam
den furchtbaren Kampf dir (saṃgrāma - tava - dāruṇa)

āśā balavatī rājan putrāṇāṃ te 'bhavat tadā; hate bhīṣme ca droṇe ca sūtaputre ca pātite; śalyaḥ pārthān raṇe sarvān nihaniṣyati māriṣa

Eine starke Hoffnung hegten da deine Söhne, o König - als Bhīṣma erschlagen und Droṇa und der Sūta-Sohn gefallen waren -: „Śalya wird im Kampf alle Pārthas erschlagen“, o Verehrungswürdiger.

Wort für Wort
āśā balavatī rājan
eine starke Hoffnung, o König (āśā - balavat - rājan)
putrāṇāṃ te abhavat tadā
hegten deine Söhne da (putra - te - bhū - tadā)
hate bhīṣme droṇe ca
als Bhīṣma und Droṇa erschlagen waren (han - bhīṣma - droṇa)
sūtaputre ca pātite
und der Sūta-Sohn gefallen war (sūta-putra - pat)
śalyaḥ pārthān raṇe sarvān
Śalya alle Pārthas im Kampf (śalya - pārtha - raṇa - sarva)
nihaniṣyati māriṣa
wird erschlagen, o Verehrungswürdiger (ni-han - māriṣa)

tām āśāṃ hṛdaye kṛtvā samāśvāsya ca bhārata; madrarājaṃ ca samare samāśritya mahāratham; nāthavantam athātmānam amanyata sutas tava

Nachdem er diese Hoffnung im Herzen getragen und sich getröstet hatte, o Bhārata, und sich im Kampf auf den großen Wagenkämpfer, den König der Madras, gestützt hatte, hielt sich dein Sohn für einen, der einen Beschützer hat.

Wort für Wort
tām āśāṃ hṛdaye kṛtvā
nachdem er diese Hoffnung im Herzen getragen hatte (tad - āśā - hṛdaya - kṛ)
samāśvāsya ca bhārata
und sich getröstet hatte, o Bhārata (samāśvas - bhārata)
madrarājaṃ ca samare
und auf den König der Madras im Kampf (madra-rāja - samara)
samāśritya mahāratham
sich stützend auf den Großwagenkämpfer (samāśri - mahāratha)
nāthavantam ātmānam
sich selbst als einen mit Beschützer (nāthavat - ātman)
amanyata sutas tava
hielt dein Sohn (man - suta - tava)

yadā karṇe hate pārthāḥ siṃhanādaṃ pracakrire; tadā rājan dhārtarāṣṭrān āviveśa mahad bhayam

Als aber die Pārthas, nachdem Karṇa erschlagen war, ein Löwengebrüll erhoben, da, o König, ergriff große Furcht die Söhne Dhṛtarāṣṭras.

Wort für Wort
yadā karṇe hate
als Karṇa erschlagen war (yadā - karṇa - han)
pārthāḥ siṃhanādaṃ pracakrire
erhoben die Pārthas ein Löwengebrüll (pārtha - siṃha-nāda - prakṛ)
tadā rājan
da, o König (tadā - rājan)
dhārtarāṣṭrān āviveśa
ergriff die Söhne Dhṛtarāṣṭras (dhārtarāṣṭra - āviś)
mahad bhayam
große Furcht (mahat - bhaya)

tān samāśvāsya tu tadā madrarājaḥ pratāpavān; vyūhya vyūhaṃ mahārāja sarvatobhadram ṛddhimat

Nachdem der glanzvolle König der Madras sie damals getröstet hatte, o Großkönig, formierte er eine ringsum vortreffliche, gedeihenbringende Schlachtordnung.

Wort für Wort
tān samāśvāsya tu tadā
nachdem er sie damals getröstet hatte (tad - samāśvas - tadā)
madrarājaḥ pratāpavān
der glanzvolle König der Madras (madra-rāja - pratāpavat)
vyūhya vyūhaṃ mahārāja
eine Schlachtordnung formierend, o Großkönig (vyūh - vyūha - mahārāja)
sarvatobhadram ṛddhimat
die ringsum vortreffliche, gedeihenbringende (sarvatobhadra - ṛddhimat)

pratyudyāto raṇe pārthān madrarājaḥ pratāpavān; vidhunvan kārmukaṃ citraṃ bhāraghnaṃ vegavattaram

Der glanzvolle König der Madras zog im Kampf den Pārthas entgegen, seinen prächtigen, lastentragenden, überaus schnellen Bogen schwingend.

Wort für Wort
pratyudyātaḥ raṇe pārthān
er zog im Kampf den Pārthas entgegen (pratyudyā - raṇa - pārtha)
madrarājaḥ pratāpavān
der glanzvolle König der Madras (madra-rāja - pratāpavat)
vidhunvan kārmukaṃ citram
seinen prächtigen Bogen schwingend (vidhū - kārmuka - citra)
bhāraghnaṃ vegavattaram
den lastentragenden, überaus schnellen (bhāraghna - vegavattara)

rathapravaram āsthāya saindhavāśvaṃ mahārathaḥ; tasya sītā mahārāja rathasthāśobhayad ratham; tasya sthitvā mahārāja mukhe vyūhasya daṃśitaḥ

Der Großwagenkämpfer bestieg seinen vortrefflichen, mit Sindh-Pferden bespannten Wagen; dessen Deichsel, auf dem Wagen ruhend, verlieh dem Wagen Glanz, o Großkönig; gepanzert stand er, o Großkönig, an der Spitze der Schlachtordnung.

Wort für Wort
rathapravaram āsthāya
nachdem er den vortrefflichen Wagen bestiegen hatte (ratha-pravara - āsthā)
saindhavāśvaṃ mahārathaḥ
der Großwagenkämpfer mit Sindh-Pferden (saindhava-aśva - mahāratha)
tasya sītā
dessen Deichsel (tad - sītā)
mahārāja rathasthā
o Großkönig, auf dem Wagen ruhend (mahārāja - ratha-stha)
aśobhayad ratham
verlieh dem Wagen Glanz (śobhay - ratha)
tasya sthitvā mahārāja
nachdem er dagestanden hatte, o Großkönig (tad - sthā - mahārāja)
mukhe vyūhasya daṃśitaḥ
gepanzert an der Spitze der Schlachtordnung (mukha - vyūha - daṃśita)

'sītā' (wörtlich 'Furche/Deichsel') bezeichnet hier vermutlich die Wagendeichsel; die genaue syntaktische Funktion der Zeile ist unsicher [?].

sa tena saṃvṛto vīro rathenāmitrakarśanaḥ; tasthau śūro mahārāja putrāṇāṃ te bhayapraṇut

Er, der Held, der Feindeverzehrer, von jenem Wagen umgeben, stand da, der Tapfere, o Großkönig, die Furcht deiner Söhne vertreibend.

Wort für Wort
sa tena saṃvṛtaḥ vīraḥ
er, der Held, von jenem umgeben (tad - saṃvṛta - vīra)
rathena amitrakarśanaḥ
vom Wagen, der Feindeverzehrer (ratha - amitrakarśana)
tasthau śūro mahārāja
stand da, der Tapfere, o Großkönig (sthā - śūra - mahārāja)
putrāṇāṃ te bhayapraṇut
die Furcht deiner Söhne vertreibend (putra - te - bhaya-praṇud)

prayāṇe madrarājo 'bhūn mukhaṃ vyūhasya daṃśitaḥ; madrakaiḥ sahito vīraiḥ karṇaputraiś ca durjayaiḥ

Beim Vormarsch bildete der gepanzerte König der Madras die Spitze der Schlachtordnung, begleitet von den tapferen Madraka-Kriegern und den unbezwingbaren Söhnen Karṇas.

Wort für Wort
prayāṇe madrarājaḥ abhūt
beim Vormarsch war der König der Madras (prayāṇa - madra-rāja - bhū)
mukhaṃ vyūhasya daṃśitaḥ
gepanzert die Spitze der Schlachtordnung (mukha - vyūha - daṃśita)
madrakaiḥ sahito vīraiḥ
begleitet von den tapferen Madrakas (madraka - sahita - vīra)
karṇaputraiḥ ca durjayaiḥ
und den unbezwingbaren Söhnen Karṇas (karṇa-putra - durjaya)

savye 'bhūt kṛtavarmā ca trigartaiḥ parivāritaḥ; gautamo dakṣiṇe pārśve śakaiś ca yavanaiḥ saha

Auf der linken Seite war Kṛtavarman, von den Trigartas umgeben; auf der rechten Flanke der Gautama, zusammen mit den Śakas und Yavanas.

Wort für Wort
savye abhūt kṛtavarmā
auf der linken Seite war Kṛtavarman (savya - bhū - kṛtavarman)
trigartaiḥ parivāritaḥ
von den Trigartas umgeben (trigarta - parivārita)
gautamo dakṣiṇe pārśve
der Gautama [Kṛpa] auf der rechten Flanke (gautama - dakṣiṇa - pārśva)
śakaiḥ ca yavanaiḥ saha
zusammen mit den Śakas und Yavanas (śaka - yavana - saha)

aśvatthāmā pṛṣṭhato 'bhūt kāmbojaiḥ parivāritaḥ; duryodhano 'bhavan madhye rakṣitaḥ kurupuṃgavaiḥ

Aśvatthāman war im Rücken, von den Kambojas umgeben; Duryodhana befand sich in der Mitte, von den Stieren der Kurus beschützt.

Wort für Wort
aśvatthāmā pṛṣṭhataḥ abhūt
Aśvatthāman war im Rücken (aśvatthāman - pṛṣṭhataḥ - bhū)
kāmbojaiḥ parivāritaḥ
von den Kambojas umgeben (kāmboja - parivārita)
duryodhano abhavan madhye
Duryodhana befand sich in der Mitte (duryodhana - bhū - madhya)
rakṣitaḥ kurupuṃgavaiḥ
beschützt von den Stieren der Kurus (rakṣita - kuru-puṃgava)

hayānīkena mahatā saubalaś cāpi saṃvṛtaḥ; prayayau sarvasainyena kaitavyaś ca mahārathaḥ

Und mit einer großen Reiterschar umgeben zog auch der Sohn Subalas voran, und der Großwagenkämpfer Kaitavya, mit dem ganzen Heer.

Wort für Wort
hayānīkena mahatā
mit einer großen Reiterschar (haya-anīka - mahat)
saubalaḥ ca api saṃvṛtaḥ
auch der Sohn Subalas, umgeben (saubala - saṃvṛta)
prayayau sarvasainyena
zog voran mit dem ganzen Heer (prayā - sarva-sainya)
kaitavyaḥ ca mahārathaḥ
und der Großwagenkämpfer Kaitavya (kaitavya - mahāratha)

'Kaitavya' (etwa 'Sohn des Falschspielers') bezeichnet hier vermutlich Ulūka, Śakunis Sohn, der wenig später (V032) zusammen mit Śakuni genannt wird [?].

pāṇḍavāś ca maheṣvāsā vyūhya sainyam ariṃdamāḥ; tridhā bhūtvā mahārāja tava sainyam upādravan

Die Pāṇḍavas aber, die großen Bogenschützen, die Feindebezwinger, formierten ihr Heer und griffen, in drei Teile geteilt, o Großkönig, dein Heer an.

Wort für Wort
pāṇḍavāḥ ca maheṣvāsāḥ
die Pāṇḍavas, die großen Bogenschützen (pāṇḍava - maheṣvāsa)
vyūhya sainyam ariṃdamāḥ
die Feindebezwinger formierten das Heer (vyūh - sainya - ariṃdama)
tridhā bhūtvā mahārāja
in drei Teile geteilt, o Großkönig (tridhā - bhū - mahārāja)
tava sainyam upādravan
griffen dein Heer an (tava - sainya - upadru)

dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca sātyakiś ca mahārathaḥ; śalyasya vāhinīṃ tūrṇam abhidudruvur āhave

Dhṛṣṭadyumna, Śikhaṇḍin und der Großwagenkämpfer Sātyaki stürmten eilends im Kampf gegen Śalyas Heeresabteilung.

Wort für Wort
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca
Dhṛṣṭadyumna und Śikhaṇḍin (dhṛṣṭadyumna - śikhaṇḍin)
sātyakiḥ ca mahārathaḥ
und der Großwagenkämpfer Sātyaki (sātyaki - mahāratha)
śalyasya vāhinīṃ tūrṇam
eilends gegen Śalyas Heeresabteilung (śalya - vāhinī - tūrṇam)
abhidudruvuḥ āhave
sie stürmten an im Kampf (abhidru - āhava)

tato yudhiṣṭhiro rājā svenānīkena saṃvṛtaḥ; śalyam evābhidudrāva jighāṃsur bharatarṣabha

Da griff König Yudhiṣṭhira, von seiner eigenen Heeresabteilung umgeben, eben Śalya an, ihn zu töten begehrend, o Stier der Bharatas.

Wort für Wort
tato yudhiṣṭhiro rājā
da König Yudhiṣṭhira (tataḥ - yudhiṣṭhira - rājan)
svena anīkena saṃvṛtaḥ
von seiner eigenen Heeresabteilung umgeben (sva - anīka - saṃvṛta)
śalyam eva abhidudrāva
griff eben Śalya an (śalya - abhidru)
jighāṃsur bharatarṣabha
ihn zu töten begehrend, Stier der Bharatas (jighāṃsu - bharata-ṛṣabha)

hārdikyaṃ tu maheṣvāsam arjunaḥ śatrupūgahā; saṃśaptakagaṇāṃś caiva vegato 'bhividudruve

Den großen Bogenschützen, den Sohn des Hṛdika, aber griff Arjuna, der Feindscharen-Töter, ebenso wie die Scharen der Saṃśaptakas, mit Wucht an.

Wort für Wort
hārdikyaṃ tu maheṣvāsam
den großen Bogenschützen, den Sohn des Hṛdika [Kṛtavarman] (hārdikya - maheṣvāsa)
arjunaḥ śatrupūgahā
Arjuna, der Feindscharen-Töter (arjuna - śatru-pūgahan)
saṃśaptakagaṇān ca eva
und auch die Scharen der Saṃśaptakas (saṃśaptaka-gaṇa)
vegataḥ abhividudruve
griff er mit Wucht an (vegataḥ - abhividru)

gautamaṃ bhīmaseno vai somakāś ca mahārathāḥ; abhyadravanta rājendra jighāṃsantaḥ parān yudhi

Den Gautama griffen Bhīmasena und die Großwagenkämpfer der Somakas an, o Fürst der Könige, die Feinde im Kampf zu töten begehrend.

Wort für Wort
gautamaṃ bhīmasenaḥ vai
den Gautama [Kṛpa] Bhīmasena (gautama - bhīmasena)
somakāḥ ca mahārathāḥ
und die Großwagenkämpfer der Somakas (somaka - mahāratha)
abhyadravanta rājendra
griffen an, Fürst der Könige (abhidru - rājendra)
jighāṃsantaḥ parān yudhi
die Feinde im Kampf zu töten begehrend (jighāṃsu - para - yudh)

mādrīputrau tu śakunim ulūkaṃ ca mahārathau; sasainyau sahasenau tāv upatasthatur āhave

Die beiden Söhne der Mādrī aber traten den beiden Großwagenkämpfern Śakuni und Ulūka, samt deren Heer, im Kampf entgegen.

Wort für Wort
mādrīputrau tu
die beiden Söhne der Mādrī [Nakula und Sahadeva] aber (mādrī-putra)
śakunim ulūkaṃ ca mahārathau
den beiden Großwagenkämpfern Śakuni und Ulūka (śakuni - ulūka - mahāratha)
sasainyau sahasenau tau
diesen beiden, samt ihrem Heer (sasainya - sahasena - tad)
upatasthatuḥ āhave
sie traten entgegen im Kampf (upasthā - āhava)

tathaivāyutaśo yodhās tāvakāḥ pāṇḍavān raṇe; abhyadravanta saṃkruddhā vividhāyudhapāṇayaḥ

Ebenso griffen deine Krieger zu Zehntausenden im Kampf die Pāṇḍavas an, erzürnt, mit vielerlei Waffen in den Händen.

Wort für Wort
tathā eva ayutaśo yodhāḥ
ebenso zu Zehntausenden die Krieger (tathā - ayutaśas - yodha)
tāvakāḥ pāṇḍavān raṇe
deine Krieger die Pāṇḍavas im Kampf (tāvaka - pāṇḍava - raṇa)
abhyadravanta saṃkruddhāḥ
griffen an, erzürnt (abhidru - saṃkruddha)
vividhāyudhapāṇayaḥ
mit vielerlei Waffen in den Händen (vividha-āyudha-pāṇi)

dhṛtarāṣṭra uvāca; hate bhīṣme maheṣvāse droṇe karṇe mahārathe; kuruṣv alpāvaśiṣṭeṣu pāṇḍaveṣu ca saṃyuge; susaṃrabdheṣu pārtheṣu parākrānteṣu saṃjaya; māmakānāṃ pareṣāṃ ca kiṃ śiṣṭam abhavad balam

Dhṛtarāṣṭra sprach: „Als der große Bogenschütze Bhīṣma erschlagen war, und Droṇa, und der Großwagenkämpfer Karṇa, und bei den Kurus nur wenige im Kampf übriggeblieben waren, und die Pārthas, aufgebracht und siegreich vorgedrungen, o Saṃjaya - was blieb da an Streitkraft übrig, von den Meinen und von den Feinden?“

Wort für Wort
dhṛtarāṣṭra uvāca
Dhṛtarāṣṭra sprach (uvāca)
hate bhīṣme maheṣvāse
als der große Bogenschütze Bhīṣma erschlagen war (han - bhīṣma - maheṣvāsa)
droṇe karṇe mahārathe
Droṇa, der Großwagenkämpfer Karṇa (droṇa - karṇa - mahāratha)
kuruṣu alpāvaśiṣṭeṣu
bei den Kurus, kaum übriggeblieben (kuru - alpa-avaśiṣṭa)
pāṇḍaveṣu ca saṃyuge
und die Pāṇḍavas im Kampf (pāṇḍava - saṃyuga)
susaṃrabdheṣu pārtheṣu
die Pārthas aufgebracht (su-saṃrabdha - pārtha)
parākrānteṣu saṃjaya
vorgedrungen, Saṃjaya (parākrānta - saṃjaya)
māmakānāṃ pareṣāṃ ca
von den Meinen und den Feinden (māmaka - para)
kiṃ śiṣṭam abhavad balam
was blieb an Streitkraft übrig (kim - śiṣṭa - bala)

saṃjaya uvāca; yathā vayaṃ pare rājan yuddhāya samavasthitāḥ; yāvac cāsīd balaṃ śiṣṭaṃ saṃgrāme tan nibodha me

Saṃjaya sprach: Wie wir, die einen wie die anderen, o König, zum Kampf aufgestellt waren, und wieviel Streitkraft im Kampf übriggeblieben war, das vernimm von mir.

Wort für Wort
saṃjaya uvāca
Saṃjaya sprach (uvāca)
yathā vayaṃ pare rājan
wie wir und die anderen, o König (yathā - vayam - para - rājan)
yuddhāya samavasthitāḥ
zum Kampf aufgestellt (yuddha - samavasthita)
yāvat ca āsīt balaṃ śiṣṭam
und wieviel Streitkraft übrig war (yāvat - as - bala - śiṣṭa)
saṃgrāme tan nibodha me
im Kampf, das vernimm von mir (saṃgrāma - nibudh - me)

ekādaśa sahasrāṇi rathānāṃ bharatarṣabha; daśa dantisahasrāṇi sapta caiva śatāni ca

Elftausend Wagen, Stier der Bharatas, zehntausend Elefanten und siebenhundert dazu -

Wort für Wort
ekādaśa sahasrāṇi rathānām
elftausend Wagen (ekādaśa - sahasra - ratha)
bharatarṣabha
Stier der Bharatas (bharata-ṛṣabha)
daśa dantisahasrāṇi
zehntausend Elefanten (daśa - danti-sahasra)
sapta ca eva śatāni ca
und siebenhundert dazu (sapta - śata)

pūrṇe śatasahasre dve hayānāṃ bharatarṣabha; narakoṭyas tathā tisro balam etat tavābhavat

volle zweihunderttausend Pferde, Stier der Bharatas, und ebenso drei Koṭis Männer - das war die Streitkraft, die dir noch blieb.

Wort für Wort
pūrṇe śatasahasre dve
volle zweihunderttausend (pūrṇa - śata-sahasra - dvi)
hayānāṃ bharatarṣabha
Pferde, Stier der Bharatas (haya - bharata-ṛṣabha)
narakoṭyas tathā tisraḥ
und ebenso drei Koṭi Männer (nara-koṭi - tisra)
balam etat tava abhavat
das war die Streitkraft, die dir blieb (bala - etad - tava - bhū)

'Koṭi' = zehn Millionen; die hier genannte Truppenzahl (drei Koṭi Fußvolk) ist wie andernorts im Epos hyperbolisch zu verstehen.

rathānāṃ ṣaṭsahasrāṇi ṣaṭsahasrāś ca kuñjarāḥ; daśa cāśvasahasrāṇi pattikoṭī ca bhārata

Sechstausend Wagen und sechstausend Elefanten, und zehntausend Pferde und ein Koṭi Fußsoldaten, o Bhārata -

Wort für Wort
rathānāṃ ṣaṭsahasrāṇi
sechstausend Wagen (ratha - ṣaṭ-sahasra)
ṣaṭsahasrāḥ ca kuñjarāḥ
und sechstausend Elefanten (ṣaṭ-sahasra - kuñjara)
daśa ca aśvasahasrāṇi
und zehntausend Pferde (daśa - aśva-sahasra)
pattikoṭī ca bhārata
und ein Koṭi Fußsoldaten, o Bhārata (patti-koṭi - bhārata)

etad balaṃ pāṇḍavānām abhavac cheṣam āhave; svalpam apy etad eveha balavat parirakṣitam

das war die Streitkraft, die den Pāṇḍavas im Kampf übrigblieb; wenn auch gering, war sie doch hier machtvoll bewahrt.

Wort für Wort
etad balaṃ pāṇḍavānām
das war die Streitkraft der Pāṇḍavas (etad - bala - pāṇḍava)
abhavat śeṣam āhave
die übrigblieb im Kampf (bhū - śeṣa - āhava)
svalpam api etad eva iha
wenn auch gering, war eben diese hier (svalpa - api - etad - iha)
balavat parirakṣitam
machtvoll bewahrt (balavat - parirakṣita)

eta eva samājagmur yuddhāya bharatarṣabha; śastrāstreṣv abhavan ghorāḥ ketavaḥ kṣayakāriṇaḥ; bhrāntyāśvāḥ śataśas tatra netrāṇy uccair avarṣayan

Eben diese kamen zum Kampf zusammen, Stier der Bharatas; unter Waffen und Astras erschienen furchterregende, unheilbringende Vorzeichen; verwirrte Pferde vergossen dort zu Hunderten, laut wiehernd, Tränen aus ihren Augen.

Wort für Wort
eta eva samājagmuḥ
eben diese kamen zusammen (etad - samāgam)
yuddhāya bharatarṣabha
zum Kampf, Stier der Bharatas (yuddha - bharata-ṛṣabha)
śastrāstreṣu abhavan ghorāḥ
unter Waffen und Astras erschienen furchterregende (śastra-astra - ghora)
ketavaḥ kṣayakāriṇaḥ
unheilbringende Vorzeichen (ketu - kṣayakārin)
bhrāntyāśvāḥ śataśas tatra
verwirrte Pferde dort zu Hunderten (bhrānta-aśva - śataśas)
netrāṇy uccair avarṣayan
vergossen laut Tränen aus den Augen (netra - uccais - vṛṣ)

'netrāṇy uccair avarṣayan' wörtlich 'ließen laut die Augen regnen' - hier als Tränenvergießen gedeutet, ein im Epos übliches Unheilsvorzeichen.

evaṃ vibhajya rājendra madrarājamate sthitāḥ; pāṇḍavān pratyudīyāma jayagṛddhāḥ pramanyavaḥ

So aufgeteilt, o Fürst der Könige, standen wir, dem Ratschluss des Königs der Madras folgend, und rückten, nach Sieg gierend und voller Kampfeslust, den Pāṇḍavas entgegen.

Wort für Wort
evaṃ vibhajya rājendra
so aufgeteilt, Fürst der Könige (evam - vibhaj - rājendra)
madrarājamate sthitāḥ
dem Ratschluss des Königs der Madras folgend (madra-rāja-mata - sthita)
pāṇḍavān pratyudīyāma
wir rückten den Pāṇḍavas entgegen (pāṇḍava - pratyudi)
jayagṛddhāḥ pramanyavaḥ
nach Sieg gierend, voller Kampfeslust (jaya-gṛddha - pramanyu)

tathaiva pāṇḍavāḥ śūrāḥ samare jitakāśinaḥ; upayātā naravyāghrāḥ pāñcālāś ca yaśasvinaḥ

Ebenso rückten die tapferen Pāṇḍavas heran, siegesgewiss im Kampf, die Tiger unter den Männern, und die ruhmreichen Pāñcālas.

Wort für Wort
tathā eva pāṇḍavāḥ śūrāḥ
ebenso die tapferen Pāṇḍavas (tathā - pāṇḍava - śūra)
samare jitakāśinaḥ
siegesgewiss im Kampf (samara - jitakāśin)
upayātā naravyāghrāḥ
herangerückt, die Tiger unter den Männern (upayāta - nara-vyāghra)
pāñcālāś ca yaśasvinaḥ
und die ruhmreichen Pāñcālas (pāñcāla - yaśasvin)

evam ete balaughena parasparavadhaiṣiṇaḥ; upayātā naravyāghrāḥ pūrvāṃ saṃdhyāṃ prati prabho

So rückten diese, mit der Heeresflut, einander zu töten begierig, die Tiger unter den Männern, zur Morgendämmerung heran, o Herr.

Wort für Wort
evam ete balaughena
so diese mit der Heeresflut (evam - etad - bala-ogha)
parasparavadhaiṣiṇaḥ
einander zu töten begierig (paraspara-vadha-eṣin)
upayātā naravyāghrāḥ
herangerückt, die Tiger unter den Männern (upayāta - nara-vyāghra)
pūrvāṃ saṃdhyāṃ prati prabho
zur Morgendämmerung hin, o Herr (pūrvā - saṃdhyā - prabhu)

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayānakam; tāvakānāṃ pareṣāṃ ca nighnatām itaretaram

Da begann die Schlacht, von schrecklicher Gestalt und furchterregend, zwischen den Deinen und den Feinden, die einander gegenseitig niedermetzelten.

Wort für Wort
tataḥ pravavṛte yuddham
da begann die Schlacht (tataḥ - pravṛt - yuddha)
ghorarūpaṃ bhayānakam
von schrecklicher Gestalt, furchterregend (ghora-rūpa - bhayānaka)
tāvakānāṃ pareṣāṃ ca
der Deinen und der Feinde (tāvaka - para)
nighnatām itaretaram
die einander gegenseitig niedermetzelten (nihan - itaretara)

Dieses Kapitel in der Leseansicht