Quellen der Menschheit

Rāmāyaṇa · Ayodhyākāṇḍa

Sarga 97: Rāma Vicāraḥ Bharata Senā Niveśaḥ Rāma besänftigt Lakṣmaṇas Zorn, erkennt Bharatas friedliche Absicht und dessen Heer lagert am Berg

susaṃrabdhaṃ tu saumitriṃ lakṣmaṇaṃ krodha mūrchitam | rāmas tu parisāntvya atha vacanaṃ ca idam abravīt ||

Rāma aber, nachdem er den zornerfüllten, von Zorn überwältigten Saumitri Lakṣmaṇa besänftigt hatte, sprach darauf diese Worte:

Wort für Wort
susaṃrabdhaṃ tu saumitriṃ
den erregten Saumitri aber
lakṣmaṇaṃ krodha mūrchitam
Lakṣmaṇa, von Zorn überwältigt
rāmas tu parisāntvya
Rāma aber, besänftigend
atha vacanaṃ ca idam abravīt
sprach darauf diese Worte

kim atra dhanuṣā kāryam asinā vā sacarmaṇā | mahā iṣvāse mahā prājñe bharate svayam āgate ||

Was soll hier der Bogen nützen, oder das Schwert samt Schild, wenn Bharata, der große Bogenschütze, der große Weise, selbst gekommen ist?

Wort für Wort
kim atra dhanuṣā kāryam
was soll hier der Bogen nützen
asinā vā sacarmaṇā
oder das Schwert samt Schild
mahā iṣvāse mahā prājñe
dem großen Bogenschützen, großen Weisen
bharate svayam āgate
wenn Bharata selbst gekommen ist

pitus satyaṃ pratiśrutya hatvā bharatam āgatam | kiṃ kariṣyāmi rājyena sāpavādena lakṣmaṇa ||

Nachdem ich dem Vater die Wahrheit zugesichert habe - was sollte ich mit dem Königreich anfangen, das mit Tadel behaftet wäre, wenn ich den gekommenen Bharata töte, Lakṣmaṇa?

Wort für Wort
pitus satyaṃ pratiśrutya
nachdem ich dem Vater die Wahrheit zugesichert habe
hatvā bharatam āgatam
nachdem ich den gekommenen Bharata getötet habe
kiṃ kariṣyāmi rājyena
was sollte ich mit dem Königreich anfangen
sāpavādena lakṣmaṇa
das mit Tadel behaftet wäre, Lakṣmaṇa

yad dravyaṃ bāndhavānāṃ vā mitrāṇāṃ vā akṣaye bhavat | na ahaṃ tat pratigṛhṇīyāṃ bhakṣān viṣa kṛtān iva ||

Selbst wenn Besitz von Verwandten oder Freunden durch solche Tat unerschöpflich würde, würde ich ihn nicht annehmen, so wie man vergiftete Speisen nicht annimmt.

Wort für Wort
yad dravyaṃ bāndhavānāṃ vā
wenn Besitz von Verwandten
mitrāṇāṃ vā akṣaye bhavat
oder von Freunden unerschöpflich würde
na ahaṃ tat pratigṛhṇīyāṃ
würde ich ihn nicht annehmen
bhakṣān viṣa kṛtān iva
so wie vergiftete Speisen

dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca pṛthivīṃ ca api lakṣmaṇa | icchāmi bhavatām arthe etat pratiśṛṇomi te ||

Dharma, Artha und Kāma, und auch die Erde, Lakṣmaṇa, begehre ich um euretwillen - das verspreche ich dir.

Wort für Wort
dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca
Dharma, Artha und Kāma
pṛthivīṃ ca api lakṣmaṇa
und auch die Erde, Lakṣmaṇa
icchāmi bhavatām arthe
begehre ich um euretwillen
etat pratiśṛṇomi te
das verspreche ich dir

bhrātṛṇāṃ saṃgraha arthaṃ ca sukha arthaṃ ca api lakṣmaṇa | rājyam apy ahaṃ icchāmi satyena āyudham ālabhe ||

Um der Fürsorge für die Brüder willen und um des Glücks willen, Lakṣmaṇa, begehre ich auch das Königreich - bei der Wahrheit berühre ich die Waffe.

Wort für Wort
bhrātṛṇāṃ saṃgraha arthaṃ ca
um der Fürsorge für die Brüder willen
sukha arthaṃ ca api lakṣmaṇa
und um des Glücks willen, Lakṣmaṇa
rājyam apy ahaṃ icchāmi
auch das Königreich begehre ich
satyena āyudham ālabhe
bei der Wahrheit berühre ich die Waffe

na iyaṃ mama mahī saumya durlabhā sāgara ambarā | na hi iccheyam adharmeṇa śakratvam api lakṣmaṇa ||

Diese vom Ozean umgürtete Erde ist für mich, mein Sanfter, nicht schwer zu erlangen; doch selbst die Herrschaft Śakras würde ich nicht durch Unrecht begehren, Lakṣmaṇa.

Wort für Wort
na iyaṃ mama mahī saumya
diese Erde ist für mich nicht, mein Sanfter
durlabhā sāgara ambarā
schwer zu erlangen, vom Ozean umgürtete
na hi iccheyam adharmeṇa
ich würde nicht durch Unrecht begehren
śakratvam api lakṣmaṇa
selbst die Herrschaft Śakras, Lakṣmaṇa

yad vinā bharataṃ tvāṃ ca śatrughnaṃ ca api mānada | bhaven mama sukhaṃ kiṃcid bhasma tat kurutāṃ śikhī ||

Sollte mir irgendein Glück ohne Bharata, dich und auch Śatrughna zuteilwerden, o Ehrenwerter, so möge das Feuer es zu Asche machen.

Wort für Wort
yad vinā bharataṃ tvāṃ ca
was ohne Bharata und dich
śatrughnaṃ ca api mānada
und auch ohne Śatrughna, o Ehrenwerter
bhaven mama sukhaṃ kiṃcid
mir an Glück zuteil würde
bhasma tat kurutāṃ śikhī
das möge das Feuer zu Asche machen

manye ahaṃ āgato ayodhyāṃ bharato bhrātṛ vatsalaḥ | mama prāṇāt priyataraḥ kula dharmam anusmaran ||

Ich glaube, Bharata, der seine Brüder liebende, der mir teurer ist als das eigene Leben, ist gekommen, eingedenk der Familientradition -

Wort für Wort
manye ahaṃ āgato ayodhyāṃ
ich glaube, aus Ayodhyā gekommen ist
bharato bhrātṛ vatsalaḥ
Bharata, der die Brüder liebt
mama prāṇāt priyataraḥ
mir teurer als das eigene Leben
kula dharmam anusmaran
eingedenk der Familientradition

śrutvā pravrājitaṃ mām hi jaṭā valkala dhāriṇam | jānakyā sahitaṃ vīra tvayā ca puruṣa ṛṣabha ||

nachdem er gehört hat, dass ich, Jaṭā und Rindenkleider tragend, verbannt wurde, zusammen mit Jānakī und dir, o Held, du Stier unter den Männern -

Wort für Wort
śrutvā pravrājitaṃ mām hi
nachdem er gehört hat, dass ich verbannt wurde
jaṭā valkala dhāriṇam
Jaṭā und Rindenkleider tragend
jānakyā sahitaṃ vīra
zusammen mit Jānakī, o Held
tvayā ca puruṣa ṛṣabha
und mit dir, du Stier unter den Männern

snehena ākrānta hṛdayaḥ śokena ākulita indriyaḥ | draṣṭum abhyāgato hi eṣa bharato na anyathā āgataḥ ||

das Herz von Zuneigung überwältigt, die Sinne von Kummer verwirrt, ist dieser Bharata gekommen, um uns zu sehen - aus keinem anderen Grund ist er gekommen.

Wort für Wort
snehena ākrānta hṛdayaḥ
das Herz von Zuneigung überwältigt
śokena ākulita indriyaḥ
die Sinne von Kummer verwirrt
draṣṭum abhyāgato hi eṣa bharato
dieser Bharata ist gekommen, um zu sehen
na anyathā āgataḥ
aus keinem anderen Grund gekommen

ambāṃ ca kaikayīṃ ruṣya paruṣaṃ ca apriyaṃ vadan | prasādya pitaraṃ śrīmān rājyaṃ me dātum āgataḥ ||

Nachdem er der Mutter Kaikeyī gezürnt und ihr harte, unliebsame Worte gesagt hat, hat der Glanzvolle den Vater besänftigt und kommt, um mir das Königreich zu geben.

Wort für Wort
ambāṃ ca kaikayīṃ ruṣya
der Mutter Kaikeyī zürnend
paruṣaṃ ca apriyaṃ vadan
harte und unliebsame Worte sprechend
prasādya pitaraṃ śrīmān
nachdem der Glanzvolle den Vater besänftigt hat
rājyaṃ me dātum āgataḥ
ist er gekommen, um mir das Königreich zu geben

prāpta kālaṃ yad eṣo asmān bharato draṣṭum icchati | asmāsu manasā api eṣa na ahitaṃ kiṃcid ācaret ||

Es ist zur rechten Zeit, dass dieser Bharata uns sehen möchte; nicht einmal in Gedanken würde er uns irgendetwas Übles antun.

Wort für Wort
prāpta kālaṃ yad eṣo asmān
zur rechten Zeit, dass dieser uns
bharato draṣṭum icchati
Bharata sehen möchte
asmāsu manasā api eṣa
dieser würde uns, selbst in Gedanken
na ahitaṃ kiṃcid ācaret
nichts Übles antun

vipriyaṃ kṛta pūrvaṃ te bharatena kadā na kim | īdṛśaṃ vā bhayaṃ te adya bharataṃ yo atra śaṅkase ||

Wann und was hat Bharata dir jemals zuvor Unliebes angetan, dass du heute eine solche Furcht hegst und Bharata hier verdächtigst?

Wort für Wort
vipriyaṃ kṛta pūrvaṃ te
dir zuvor Unliebes angetan
bharatena kadā na kim
von Bharata, wann und was
īdṛśaṃ vā bhayaṃ te adya
oder eine solche Furcht hast du heute
bharataṃ yo atra śaṅkase
dass du Bharata hier verdächtigst

na hi te niṣṭhuraṃ vācyo bharato na apriyaṃ vacaḥ | ahaṃ hy apriyam uktaḥ syāṃ bharatasya apriye kṛte ||

Bharata darf von dir weder mit Härte noch mit unliebsamen Worten angesprochen werden; ich selbst würde als jemand gelten, der Unliebes sagt, wenn Bharata Leid zugefügt würde.

Wort für Wort
na hi te niṣṭhuraṃ vācyo
er darf von dir nicht mit Härte angesprochen werden
bharato na apriyaṃ vacaḥ
Bharata, nicht mit unliebsamem Wort
ahaṃ hy apriyam uktaḥ syāṃ
ich würde als Unliebes-Sprecher gelten
bharatasya apriye kṛte
wenn Bharata Leid zugefügt würde

katham nu putrāḥ pitaraṃ hanyuḥ kasyāṃcid āpadi | bhrātā vā bhrātaraṃ hanyāt saumitre prāṇam ātmanaḥ ||

Wie könnten Söhne je den Vater töten, in welcher Notlage auch immer, oder ein Bruder den Bruder, Saumitri, der ihm doch das eigene Leben bedeutet?

Wort für Wort
katham nu putrāḥ pitaraṃ hanyuḥ
wie könnten Söhne den Vater töten
kasyāṃcid āpadi
in irgendeiner Notlage
bhrātā vā bhrātaraṃ hanyāt
oder ein Bruder den Bruder töten
saumitre prāṇam ātmanaḥ
Saumitri, (der ihm) das eigene Leben (bedeutet)

yadi rājyasya hetoḥ tvam imāṃ vācaṃ prabhāṣase | vakṣyāmi bharataṃ dṛṣṭvā rājyam asmai pradīyatām ||

Wenn du diese Worte um des Königreiches willen sprichst, so werde ich, sobald ich Bharata sehe, sagen: 'Möge ihm das Königreich gegeben werden.'

Wort für Wort
yadi rājyasya hetoḥ tvam
wenn du um des Königreiches willen
imāṃ vācaṃ prabhāṣase
diese Worte sprichst
vakṣyāmi bharataṃ dṛṣṭvā
werde ich, Bharata sehend, sagen
rājyam asmai pradīyatām
möge ihm das Königreich gegeben werden

ucyamāno hi bharato mayā lakṣmaṇa tattvataḥ | rājyam asmai prayaccha iti bāḍham ity eva vakṣyati ||

Denn wenn Bharata von mir wahrheitsgemäß angesprochen wird, Lakṣmaṇa: 'Gib ihm das Königreich' - wird er nur sagen: 'So sei es.'

Wort für Wort
ucyamāno hi bharato mayā
wenn Bharata von mir angesprochen wird
lakṣmaṇa tattvataḥ
Lakṣmaṇa, wahrheitsgemäß
rājyam asmai prayaccha iti
'gib ihm das Königreich'
bāḍham ity eva vakṣyati
wird er nur sagen 'so sei es'

tathā ukto dharma śīlena bhrātrā tasya hite rataḥ | lakṣmaṇaḥ praviveśa iva svāni gātrāṇi lajjayā ||

So von dem tugendhaften Bruder angesprochen, der auf dessen Wohl bedacht ist, schien Lakṣmaṇa vor Scham gleichsam in seine eigenen Glieder zu versinken.

Wort für Wort
tathā ukto dharma śīlena bhrātrā
so von dem tugendhaften Bruder angesprochen
tasya hite rataḥ
der auf dessen Wohl bedacht ist
lakṣmaṇaḥ praviveśa iva
Lakṣmaṇa schien gleichsam einzugehen
svāni gātrāṇi lajjayā
vor Scham in seine eigenen Glieder

tad vākyaṃ lakṣmaṇaḥ śrutvā vrīḍitaḥ pratyuvāca ha | tvaṃ manye draṣṭum āyātaḥ pitā daśarathaḥ svayam ||

Als Lakṣmaṇa diese Worte gehört hatte, sprach er beschämt zurück: 'Ich glaube, vielleicht ist es Vater Daśaratha selbst, der gekommen ist, dich zu sehen.'

Wort für Wort
tad vākyaṃ lakṣmaṇaḥ śrutvā
als Lakṣmaṇa diese Worte gehört hatte
vrīḍitaḥ pratyuvāca ha
sprach er beschämt zurück
tvaṃ manye draṣṭum āyātaḥ
ich glaube, gekommen ist, um dich zu sehen
pitā daśarathaḥ svayam
der Vater Daśaratha selbst

vrīḍitaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ pratyuvāca ha | eṣa manye mahā bāhur iha asmān draṣṭum āgataḥ ||

Als Rāghava den beschämten Lakṣmaṇa sah, erwiderte er: 'Ich glaube, dieser Großarmige ist hierher gekommen, um uns zu sehen.'

Wort für Wort
vrīḍitaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā
den beschämten Lakṣmaṇa sehend
rāghavaḥ pratyuvāca ha
erwiderte Rāghava
eṣa manye mahā bāhur
dieser Großarmige, glaube ich
iha asmān draṣṭum āgataḥ
ist hierher gekommen, um uns zu sehen

athavā nau dhruvaṃ manye manyamānaḥ sukha ucitau | vana vāsam anudhyāya gṛhāya pratineṣyati ||

Oder ich glaube gewiss, dass er, der uns für an Glück gewöhnt hält, im Gedanken an unser Waldleben uns nach Hause zurückführen wird.

Wort für Wort
athavā nau dhruvaṃ manye
oder ich glaube gewiss von uns beiden
manyamānaḥ sukha ucitau
der uns für an Glück gewöhnt hält
vana vāsam anudhyāya
an das Waldleben denkend
gṛhāya pratineṣyati
wird er nach Hause zurückführen

imāṃ vā api eṣa vaidehīm atyanta sukha sevinīm | etau tau samprakāśete gotravantau mano ramau ||

Oder, wenn er diese Vaidehī, die an höchstes Glück gewöhnte, so (mit uns leidend) sieht - diese beiden dort erstrahlen, von edler Abkunft, das Herz erfreuend,

Wort für Wort
imāṃ vā api eṣa vaidehīm
oder diese Vaidehī
atyanta sukha sevinīm
die an höchstes Glück gewöhnte
etau tau samprakāśete
diese beiden dort erstrahlen
gotravantau mano ramau
von edler Abkunft, herzerfreuend

etau tau samprakāśete gotravantau mano ramau | vāyu vega samau vīra javanau turaga uttamau ||

diese beiden dort erstrahlen, von edler Abkunft, das Herz erfreuend, dem Wind an Geschwindigkeit gleich, o Held, die schnellsten, vortrefflichsten Rosse.

Wort für Wort
etau tau samprakāśete
diese beiden dort erstrahlen
gotravantau mano ramau
von edler Abkunft, herzerfreuend
vāyu vega samau vīra
dem Wind an Geschwindigkeit gleich, o Held
javanau turaga uttamau
die schnellsten, vortrefflichsten Rosse

sa eṣa sumahā kāyaḥ kampate vāhinī mukhe | nāgaḥ śatruṃjayo nāma vṛddhaḥ tātasya dhīmataḥ ||

Dort, dieser überaus große, sich bewegende Elefant an der Spitze des Heeres ist der alte Elefant meines weisen Vaters, namens Śatruṃjaya.

Wort für Wort
sa eṣa sumahā kāyaḥ
dieser überaus große
kampate vāhinī mukhe
bewegt sich an der Spitze des Heeres
nāgaḥ śatruṃjayo nāma
der Elefant namens Śatruṃjaya
vṛddhaḥ tātasya dhīmataḥ
der alte (Elefant) meines weisen Vaters

na tu paśyāmi tac chatraṃ pāṇḍaraṃ loka satkṛtam | pitur divyaṃ mahā bāho saṃśayo bhavati iha me ||

Doch ich sehe nicht jenen weißen, von der Welt verehrten, göttlichen Schirm meines Vaters, o Großarmiger; ein Zweifel befällt mich hierbei.

Wort für Wort
na tu paśyāmi tac chatraṃ
doch ich sehe nicht jenen Schirm
pāṇḍaraṃ loka satkṛtam
den weißen, von der Welt verehrten
pitur divyaṃ mahā bāho
meines Vaters göttlichen, o Großarmiger
saṃśayo bhavati iha me
ein Zweifel befällt mich hierbei

vṛkṣa agrād avaroha tvaṃ kuru lakṣmaṇa mad vacaḥ | iti iva rāmo dharma ātmā saumitriṃ tam uvāca ha ||

Steig herab vom Wipfel des Baumes, Lakṣmaṇa, tu, was ich sage - so sprach der gerechte Rāma zu jenem Saumitri.

Wort für Wort
vṛkṣa agrād avaroha tvaṃ
steig herab vom Wipfel des Baumes
kuru lakṣmaṇa mad vacaḥ
tu, Lakṣmaṇa, was ich sage
iti iva rāmo dharma ātmā
so sprach der gerechtgesinnte Rāma
saumitriṃ tam uvāca ha
zu jenem Saumitri

avatīrya tu sāla agrāt tasmāt sa samitim jayaḥ | lakṣmaṇaḥ prāñjalir bhūtvā tasthau rāmasya pārśvataḥ ||

Nachdem er von jenem Sāla-Wipfel herabgestiegen war, stand jener Sieger in der Schlacht, Lakṣmaṇa, mit gefalteten Händen an Rāmas Seite.

Wort für Wort
avatīrya tu sāla agrāt
nachdem er vom Sāla-Wipfel herabgestiegen war
tasmāt sa samitim jayaḥ
jener Sieger in der Schlacht
lakṣmaṇaḥ prāñjalir bhūtvā
Lakṣmaṇa, mit gefalteten Händen
tasthau rāmasya pārśvataḥ
stand an Rāmas Seite

bharatena atha saṃdiṣṭā sammardo na bhaved iti | samantāt tasya śailasya senā vāsam akalpayat ||

Von Bharata angewiesen, dass kein Gedränge entstehen solle, richtete das Heer ringsum an jenem Berg sein Lager ein.

Wort für Wort
bharatena atha saṃdiṣṭā
von Bharata angewiesen
sammardo na bhaved iti
dass kein Gedränge entstehen solle
samantāt tasya śailasya
ringsum an jenem Berg
senā vāsam akalpayat
richtete das Heer sein Lager ein

adhyardham iṣvāku camūr yojanam parvatasya sā | pārśve nyaviśad āvṛtya gaja vāji ratha ākulā ||

Anderthalb Yojanas vom Berg entfernt ließ sich jenes Heer der Ikṣvākus, dicht mit Elefanten, Rossen und Wagen, seitlich nieder, ihn umschließend.

Wort für Wort
adhyardham iṣvāku camūr
anderthalb (Yojanas entfernt) das Heer der Ikṣvākus
yojanam parvatasya sā
ein Yojana (und ein halbes) vom Berg
pārśve nyaviśad āvṛtya
ließ sich seitlich nieder, umschließend
gaja vāji ratha ākulā
dicht mit Elefanten, Rossen und Wagen

sā citra kūṭe bharatena senā | dharmam puraḥ kṛtya vidhūya darpam | prasādana artham raghu nandanasya | virocate nītimatā praṇītā ||

Jenes von Bharata am Citrakūṭa geführte Heer, das den Dharma voranstellte und seinen Stolz abgelegt hatte, erstrahlte, von dem in Rechtschaffenheit Kundigen geleitet, zum Zwecke der Besänftigung des Freudenbringers der Raghus.

Wort für Wort
sā citra kūṭe bharatena senā
jenes Heer, von Bharata am Citrakūṭa (geführt)
dharmam puraḥ kṛtya vidhūya darpam
den Dharma voranstellend, den Stolz abgelegt habend
prasādana artham raghu nandanasya
zum Zwecke der Besänftigung des Freudenbringers der Raghus
virocate nītimatā praṇītā
erstrahlte, von dem Rechtschaffenen geleitet

Interaktive Leseansicht des ganzen Werks