Quellen der Menschheit

Mahābhārata · Anuśāsanaparva

Kapitel 144: brāhmaṇapūjāvyuṣṭiḥ durvāsasa upākhyānaṃ ca Kṛṣṇa erzählt von Durvāsas und vom Lohn der Brahmanenverehrung

Auf Yudhiṣṭhiras Frage nach der Frucht der Brahmanenverehrung berichtet Kṛṣṇa, was er einst Pradyumna in Dvāravatī erzählte: wie er den zornigen Durvāsas bewirtete, dessen Launen ertrug und dafür Segen empfing. Am Ende steht die Mahnung, die Brahmanen stets zu ehren.

vaiśaṃpāyanaḥ; pitāmahavacaḥ śrutvā rājaṃs te prapitāmahaḥ; praṇamya puṇḍarīkākṣam idaṃ vacanam abravīt

Vaiśaṃpāyana sprach: Nachdem er die Rede des Großvaters gehört hatte, o König, verneigte sich dein Urgroßvater vor dem Lotosäugigen und sprach diese Worte.

Wort für Wort
vaiśaṃpāyanaḥ
Vaiśaṃpāyana [sprach] (Nom.Sg.)
pitāmaha-vacaḥ śrutvā
die Rede des Großvaters gehört habend (Akk.Sg.; Abs.)
rājan te prapitāmahaḥ
o König, dein Urgroßvater (Vok./Gen./Nom.Sg.)
praṇamya puṇḍarīkākṣam
sich verneigt habend vor dem Lotosäugigen (Abs./Akk.Sg.)
idaṃ vacanam abravīt
sprach diese Worte (Akk.Sg.; 3.Sg.Impf.)

Zusatzpassage der kritischen Ausgabe (nur in einem Teil der Handschriften überliefert).

yudhiṣṭhira uvāca; brūhi brāhmaṇapūjāyāṃ vyuṣṭiṃ tvaṃ madhusūdana; vettā tvam asya cārthasya veda tvāṃ hi pitāmahaḥ

Yudhiṣṭhira sprach: Sage mir, Madhusūdana, den Lohn der Verehrung der Brahmanen; du bist der Kenner dieser Sache, und der Großvater kennt ja dich.

Wort für Wort
yudhiṣṭhira uvāca
Yudhiṣṭhira sprach (3.Sg.Perf.)
brūhi brāhmaṇa-pūjāyāṃ vyuṣṭim
sage den Lohn in der Verehrung der Brahmanen (Imp.; Lok.Sg.; Akk.Sg.)
tvaṃ madhusūdana
du, Madhusūdana (Nom./Vok.Sg.)
vettā tvam asya ca arthasya
Kenner bist du dieser Sache (Nom.Sg.; Gen.Sg.)
veda tvāṃ hi pitāmahaḥ
kennt dich ja der Großvater (3.Sg.Perf.; Akk.; Nom.Sg.)

vāsudeva uvāca; śṛṇuṣvāvahito rājan dvijānāṃ bharatarṣabha; yathātattvena vadato guṇān me kurusattama

Vāsudeva sprach: Höre aufmerksam, König, Stier der Bharatas, [wenn ich] wahrheitsgemäß die Vorzüge der Zweimalgeborenen darlege, Bester der Kurus.

Wort für Wort
vāsudeva uvāca
Vāsudeva sprach (3.Sg.Perf.)
śṛṇuṣva avahitaḥ rājan
höre aufmerksam, König (Imp.Med.; Nom.Sg.; Vok.)
dvijānāṃ bharata-ṛṣabha
der Zweimalgeborenen, Stier der Bharatas (Gen.Pl.; Vok.Sg.)
yathātattvena vadataḥ
der Wahrheit gemäß [von mir], der ich spreche (Instr.Sg.; Gen.Sg.Part.)
guṇān me kurusattama
die Vorzüge von mir, Bester der Kurus (Akk.Pl.; Gen.Sg.; Vok.Sg.)

dvāravatyāṃ samāsīnaṃ purā māṃ kurunandana

[Einst,] als ich in Dvāravatī saß, Freude der Kurus.

Wort für Wort
dvāravatyāṃ samāsīnam
in Dvāravatī sitzend (Lok.Sg.; Akk.Sg.Part.)
purā
einst (Adv.)
māṃ kurunandana
mich, Freude der Kurus (Akk.Sg.; Vok.Sg.)

Zusatzpassage der kritischen Ausgabe (nur in einem Teil der Handschriften überliefert). Zusatzzeile, Satzteil; setzt sich in der folgenden Einheit fort.

pradyumnaḥ paripapraccha brāhmaṇaiḥ parikopitaḥ; kiṃ phalaṃ brāhmaṇeṣv asti pūjāyāṃ madhusūdana; īśvarasya satas tasya iha caiva paratra ca

Pradyumna, von den Brahmanen erzürnt, fragte [mich]: „Welche Frucht liegt in der Verehrung der Brahmanen, Madhusūdana, für den, der doch ein Herr ist, hier und im Jenseits?“

Wort für Wort
pradyumnaḥ paripapraccha
Pradyumna fragte (Nom.Sg.; 3.Sg.Perf.)
brāhmaṇaiḥ parikopitaḥ
von den Brahmanen erzürnt (Instr.Pl.; Nom.Sg.Part.Pass.)
kiṃ phalaṃ brāhmaṇeṣu asti pūjāyāṃ
welche Frucht ist bei den Brahmanen in der Verehrung (Nom.Sg.; Lok.Pl.; 3.Sg.Präs.; Lok.Sg.)
madhusūdana
Madhusūdana (Vok.Sg.)
īśvarasya satas tasya
für den, der ein Herr ist, ihn (Gen.Sg.; Gen.Sg.Part.)
iha ca eva paratra ca
hier und im Jenseits (Adv.)

sadā dvijātīn saṃpūjya kiṃ phalaṃ tatra mānada; etad brūhi pitaḥ sarvaṃ sumahān saṃśayo 'tra me

„Welche Frucht [ergibt sich] dort, wenn man stets die Zweimalgeborenen ehrt, o Geber der Ehre? Sage mir dies alles, Vater; ein sehr großer Zweifel besteht mir hierüber.“

Wort für Wort
sadā dvijātīn saṃpūjya
stets die Zweimalgeborenen verehrt habend (Adv.; Akk.Pl.; Abs.)
kiṃ phalaṃ tatra mānada
welche Frucht dort, Ehrengeber (Nom.Sg.; Adv.; Vok.Sg.)
etad brūhi pitaḥ sarvam
dies sage, Vater, alles (Akk.Sg.; Imp.; Vok.Sg.)
sumahān saṃśayaḥ atra me
ein sehr großer Zweifel hierbei mir (Nom.Sg.; Lok.; Gen.Sg.)

ity uktavacanas tena pradyumnena tadā tv aham; pratyabruvaṃ mahārāja yat tac chṛṇu samāhitaḥ

Von Pradyumna so angesprochen, antwortete ich damals, großer König, [und zwar] das, was du nun aufmerksam hören sollst.

Wort für Wort
iti ukta-vacanaḥ tena pradyumnena
so angesprochen von jenem Pradyumna (Nom.Sg.; Instr.Sg.)
tadā tu aham
damals aber ich (Adv.; Nom.Sg.)
pratyabruvaṃ mahārāja
antwortete, großer König (1.Sg.Impf.; Vok.Sg.)
yat tat śṛṇu samāhitaḥ
was jenes, höre gesammelt (Relativ; Imp.; Nom.Sg.Part.)

vyuṣṭiṃ brāhmaṇapūjāyāṃ raukmiṇeya nibodha me

„Den Lohn der Verehrung der Brahmanen, Sohn der Rukmiṇī, vernimm von mir.“

Wort für Wort
vyuṣṭiṃ brāhmaṇa-pūjāyām
den Lohn in der Verehrung der Brahmanen (Akk.Sg.; Lok.Sg.)
raukmiṇeya
Sohn der Rukmiṇī (Vok.Sg.)
nibodha me
vernimm von mir (Imp.; Abl./Gen.Sg.)

trivarge cāpavarge ca yaśaḥśrīrogaśāntiṣu; devatāpitṛpūjāsu saṃtoṣyā eva no dvijāḥ

„In den drei Lebenszielen und in der Erlösung, in Ruhm, Glück, Krankheit [Heilung?] und Frieden, bei den Verehrungen der Götter und Ahnen sind die Zweimalgeborenen von uns unbedingt zufriedenzustellen.“

Wort für Wort
trivarge ca apavarge ca
im Dreiklang [der Lebensziele] und in der Erlösung (Lok.Sg.)
yaśaḥ-śrī-roga-śāntiṣu
in Ruhm, Glück, Krankheit [?] und Frieden (Lok.Pl.; Kompositum)
devatā-pitṛ-pūjāsu
bei den Verehrungen der Götter und Ahnen (Lok.Pl.)
saṃtoṣyāḥ eva naḥ dvijāḥ
zufriedenzustellen sind unbedingt von uns die Zweimalgeborenen (Nom.Pl.Gerundiv; Gen./Instr.Pl.)

Zusatzpassage der kritischen Ausgabe (nur in einem Teil der Handschriften überliefert). Zusatzzeile. yaśaḥśrīrogaśāntiṣu ist mehrdeutig (etwa „bei Ruhm, Glück, Krankheit und Frieden“ bzw. „bei der Linderung von Krankheit“).

ete hi somarājāna īśvarāḥ sukhaduḥkhayoḥ

Denn diese sind Somakönige, Herren über Glück und Leid.

Wort für Wort
ete hi
diese ja (Nom.Pl.)
soma-rājānaḥ
Somakönige [d. h. mit Soma als König] (Nom.Pl.)
īśvarāḥ sukha-duḥkhayoḥ
Herren über Glück und Leid (Nom.Pl.; Gen.Du.)

asmiṃl loke raukmiṇeya tathāmuṣmiṃś ca putraka; brāhmaṇapramukhaṃ saukhyaṃ na me 'trāsti vicāraṇā

In dieser Welt, Sohn der Rukmiṇī, und ebenso in jener, mein Söhnchen: Das Glück hat die Brahmanen an der Spitze; daran gibt es für mich keinen Zweifel.

Wort für Wort
asmin loke raukmiṇeya
in dieser Welt, Sohn der Rukmiṇī (Lok.Sg.; Vok.Sg.)
tathā amuṣmin ca putraka
ebenso in jener, Söhnchen (Lok.Sg.; Vok.Sg.)
brāhmaṇa-pramukhaṃ saukhyam
das Glück mit den Brahmanen an der Spitze (Nom.Sg.n.)
na me atra asti vicāraṇā
nicht ist mir hierbei ein Zweifel (Gen./Dat.Sg.; Lok.; 3.Sg.Präs.; Nom.Sg.)

brāhmaṇapramukhaṃ vīryam āyuḥ kīrtir yaśo balam; lokā lokeśvarāś caiva sarve brāhmaṇapūrvakāḥ

Kraft, Lebensdauer, Ruhm, Ehre und Stärke haben die Brahmanen an der Spitze; auch die Welten und die Weltenherrscher, alle haben die Brahmanen zuvorderst.

Wort für Wort
brāhmaṇa-pramukhaṃ vīryam āyuḥ
Kraft und Lebensdauer mit den Brahmanen an der Spitze (Nom.Sg.n.)
kīrtiḥ yaśaḥ balam
Ruhm, Ehre, Stärke (Nom.Sg.)
lokāḥ lokeśvarāḥ ca eva
die Welten und die Weltenherrscher (Nom.Pl.)
sarve brāhmaṇa-pūrvakāḥ
alle die Brahmanen zuerst habend (Nom.Pl.)

tat kathaṃ nādriyeyaṃ vai īśvaro 'smīti putraka; mā te manyur mahābāho bhavatv atra dvijān prati

Wie sollte ich sie da nicht achten, [nur] weil ich denke: „Ich bin ein Herr“, Söhnchen? Dein Zorn, Starkarmiger, möge sich nicht gegen die Zweimalgeborenen richten.

Wort für Wort
tat katham na ādriyeyam vai
wie also sollte ich nicht achten (Adv.; Opt.1.Sg.)
īśvaraḥ asmi iti putraka
„Herr bin ich“, so [denkend], Söhnchen (Nom.Sg.; 1.Sg.Präs.; Vok.Sg.)
mā te manyuḥ mahābāho
nicht dein Zorn, Starkarmiger (Gen.Sg.; Nom.Sg.; Vok.Sg.)
bhavatu atra dvijān prati
soll sein hierbei gegen die Zweimalgeborenen (3.Sg.Imp.; Akk.Pl.)

brāhmaṇo hi mahad bhūtam asmiṃl loke paratra ca; bhasma kuryur jagad idaṃ kruddhāḥ pratyakṣadarśinaḥ

Der Brahmane ist ja ein großes Wesen in dieser Welt und im Jenseits. Erzürnt könnten sie, die unmittelbar Schauenden, diese Welt zu Asche machen.

Wort für Wort
brāhmaṇaḥ hi mahat bhūtam
der Brahmane ist ja ein großes Wesen (Nom.Sg.; Nom.Sg.n.)
asmin loke paratra ca
in dieser Welt und im Jenseits (Lok.Sg.; Adv.)
bhasma kuryuḥ jagat idam
zu Asche machen könnten sie diese Welt (Akk.Sg.; Opt.3.Pl.; Akk.Sg.)
kruddhāḥ pratyakṣa-darśinaḥ
erzürnt, unmittelbar Sehende (Nom.Pl.Part.; Nom.Pl.)

anyān api sṛjeyuś ca lokāṃl lokeśvarāṃs tathā; kathaṃ teṣu na varteya samyag jñānāt sutejasaḥ

Sie könnten auch andere Welten und ebenso andere Weltenherrscher erschaffen. Wie sollte ich mich ihnen gegenüber nicht [recht] verhalten, [die] aus [vollkommener] Erkenntnis so überaus machtvoll [sind]?

Wort für Wort
anyān api sṛjeyuḥ ca
auch andere könnten sie erschaffen (Akk.Pl.; Opt.3.Pl.)
lokān lokeśvarān tathā
Welten und Weltenherrscher ebenso (Akk.Pl.)
katham teṣu na varteya
wie sollte ich mich ihnen gegenüber nicht verhalten (Lok.Pl.; Opt.1.Sg.Med.)
samyag jñānāt sutejasaḥ
aus rechter Erkenntnis, sehr glanzvoll [sie] (Abl.Sg.; Nom.Pl.) [?]

samyag jñānāt sutejasaḥ: Bezug und Sinn nicht ganz sicher.

avasan madgṛhe tāta brāhmaṇo haripiṅgalaḥ; cīravāsā bilvadaṇḍī dīrghaśmaśrunakhādimān; dīrghebhyaś ca manuṣyebhyaḥ pramāṇād adhiko bhuvi

Es wohnte, mein Lieber, in meinem Haus ein Brahmane von gelbbrauner Farbe, im Baströckchen, einen Bilva-Stab tragend, mit langem Bart, langen Nägeln und so fort; er überragte auf Erden an Größe die [ohnehin] langen Menschen.

Wort für Wort
avasan mat-gṛhe tāta
wohnte in meinem Haus, Lieber (3.Sg.Impf.; Lok.Sg.; Vok.Sg.)
brāhmaṇaḥ hari-piṅgalaḥ
ein Brahmane, gelbbraun (Nom.Sg.)
cīra-vāsāḥ bilva-daṇḍī
Baströckchen tragend, Bilva-Stab tragend (Nom.Sg.)
dīrgha-śmaśru-nakha-ādimān
mit langem Bart, Nägeln usw. (Nom.Sg.)
dīrghebhyaḥ ca manuṣyebhyaḥ
als die langen Menschen (Abl.Pl.)
pramāṇāt adhikaḥ bhuvi
an Maß größer auf Erden (Abl.Sg.; Nom.Sg.; Lok.Sg.)

dīrghaśmaśrunakhādimān: wörtlich „mit langem Bart, Nägeln usw. versehen“.

sa sma saṃcarate lokān ye divyā ye ca mānuṣāḥ; imā gāthā gāyamānaś catvareṣu sabhāsu ca

Er durchzog die Welten, die göttlichen und die menschlichen, und sang diese Strophen an Kreuzwegen und in Versammlungen.

Wort für Wort
saḥ sma saṃcarate lokān
er durchzog die Welten (3.Sg.Präs.Med.; Akk.Pl.)
ye divyāḥ ye ca mānuṣāḥ
die göttlichen und die menschlichen (Nom.Pl.)
imāḥ gāthāḥ gāyamānaḥ
diese Strophen singend (Akk.Pl.; Nom.Sg.Part.)
catvareṣu sabhāsu ca
an Kreuzwegen und in Versammlungen (Lok.Pl.)

durvāsasaṃ vāsayet ko brāhmaṇaṃ satkṛtaṃ gṛhe

„Wer würde den Durvāsas, einen Brahmanen, [selbst] geehrt, im Haus wohnen lassen?“

Wort für Wort
durvāsasaṃ
den Durvāsas [„schlecht Gekleideten“] (Akk.Sg.)
vāsayet kaḥ
wer würde wohnen lassen (Opt.Kaus.3.Sg.; Nom.Sg.)
brāhmaṇaṃ satkṛtaṃ gṛhe
den Brahmanen, geehrt, im Haus (Akk.Sg.; Akk.Sg.Part.; Lok.Sg.)

Strophe des Durvāsas; setzt sich in den folgenden Einheiten fort.

roṣaṇaṃ sarvabhūtānāṃ sūkṣme 'py apakṛte kṛte

„[Ihn,] der auf alle Wesen zornig ist, selbst wenn [ihm] nur ein winziges Unrecht getan ist?“

Wort für Wort
roṣaṇaṃ sarva-bhūtānām
zornig gegen alle Wesen (Akk.Sg.; Gen.Pl.)
sūkṣme api apakṛte kṛte
selbst bei winzigem, [ihm] angetanem Unrecht (Lok.Sg.)

Zusatzpassage der kritischen Ausgabe (nur in einem Teil der Handschriften überliefert). Zusatzzeile.

paribhāṣāṃ ca me śrutvā ko nu dadyāt pratiśrayam; yo māṃ kaś cid vāsayeta na sa māṃ kopayed iha

„Und wer würde, nachdem er meine Vorschrift gehört hat, Obdach geben? Wer mich aber [dennoch] beherbergt, der soll mich hier nicht erzürnen.“

Wort für Wort
paribhāṣāṃ ca me śrutvā
und meine Vorschrift gehört habend (Akk.Sg.; Gen.Sg.; Abs.)
kaḥ nu dadyāt pratiśrayam
wer denn würde geben Obdach (Nom.Sg.; Opt.3.Sg.; Akk.Sg.)
yaḥ mām kaḥ cit vāsayeta
wer mich irgendwie wohnen ließe (Relativ; Akk.; Opt.Kaus.Med.)
na saḥ mām kopayet iha
der soll mich nicht erzürnen hier (Opt.Kaus.3.Sg.)

paribhāṣā: hier etwa „Bedingung, Vorschrift“.

taṃ sma nādriyate kaś cit tato 'haṃ tam avāsayam

Ihn achtete niemand; da ließ ich ihn wohnen.

Wort für Wort
tam sma na ādriyate kaḥ cit
ihn achtete niemand (Akk.; 3.Sg.Präs.Med.)
tataḥ aham tam avāsayam
darauf ich ihn ließ wohnen (Nom.; Akk.; 1.Sg.Impf.Kaus.)

sa sma bhuṅkte sahasrāṇāṃ bahūnām annam ekadā; ekadā smālpakaṃ bhuṅkte na vaiti ca punar gṛhān

Einmal aß er die Speise vieler Tausender, ein andermal aß er nur ein wenig und kehrte auch nicht wieder in die Häuser zurück.

Wort für Wort
saḥ sma bhuṅkte sahasrāṇāṃ bahūnām
er aß von vielen Tausenden (3.Sg.Präs.Med.; Gen.Pl.)
annam ekadā
die Speise einmal (Akk.Sg.; Adv.)
ekadā sma alpakaṃ bhuṅkte
ein andermal aß er wenig (Adv.; Akk.Sg.n.)
na vā eti ca punaḥ gṛhān
und er kam nicht wieder zu den Häusern (3.Sg.Präs.; Akk.Pl.)

akasmāc ca prahasati tathākasmāt praroditi; na cāsya vayasā tulyaḥ pṛthivyām abhavat tadā

Grundlos lacht er, ebenso grundlos weint er; und an Alter war ihm damals keiner auf Erden gleich.

Wort für Wort
akasmāt ca prahasati
und grundlos lacht er (Adv.; 3.Sg.Präs.)
tathā akasmāt praroditi
ebenso grundlos weint er (3.Sg.Präs.)
na ca asya vayasā tulyaḥ
und nicht ihm an Alter gleich (Gen.Sg.; Instr.Sg.; Nom.Sg.)
pṛthivyām abhavat tadā
auf Erden war damals (Lok.Sg.; 3.Sg.Impf.)

so 'smadāvasathaṃ gatvā śayyāś cāstaraṇāni ca; kanyāś cālaṃkṛtā dagdhvā tato vyapagataḥ svayam

Er ging in unsere Wohnung, verbrannte Betten und Decken und auch geschmückte Mädchen und ging dann von selbst wieder davon.

Wort für Wort
saḥ asmat-āvasatham gatvā
er, zu unserer Wohnstatt gegangen (Nom.; Akk.Sg.; Abs.)
śayyāḥ ca āstaraṇāni ca
Betten und Decken (Akk.Pl.)
kanyāḥ ca alaṃkṛtāḥ dagdhvā
und geschmückte Mädchen verbrannt habend (Akk.Pl.; Abs.)
tataḥ vyapagataḥ svayam
dann fortgegangen, von selbst (Nom.Sg.Part.; Adv.)

adahat sa mahātejās tataś cābhyapatat svayam

Der überaus Glühende verbrannte [sie] und stürmte dann von selbst davon.

Wort für Wort
adahat saḥ mahātejāḥ
verbrannte er, der Hochglühende (3.Sg.Impf.; Nom.Sg.)
tataḥ ca abhyapatat svayam
und dann stürmte davon, von selbst (3.Sg.Impf.; Adv.)

Zusatzpassage der kritischen Ausgabe (nur in einem Teil der Handschriften überliefert). Zusatzzeile.

atha mām abravīd bhūyaḥ sa muniḥ saṃśitavrataḥ; kṛṣṇa pāyasam icchāmi bhoktum ity eva satvaraḥ

Darauf sprach der Muni von strengem Gelübde wieder zu mir, in Eile: „Kṛṣṇa, Milchreis will ich essen.“

Wort für Wort
atha mām abravīt bhūyaḥ
darauf sprach er zu mir wieder (Akk.; 3.Sg.Impf.; Adv.)
saḥ muniḥ saṃśita-vrataḥ
jener Muni von strengem Gelübde (Nom.Sg.)
kṛṣṇa pāyasam icchāmi
Kṛṣṇa, Milchreis wünsche ich (Vok.; Akk.Sg.; 1.Sg.Präs.)
bhoktum iti eva satvaraḥ
zu essen, so [sprach er] eben, eilig (Inf.; Nom.Sg.)

sadaiva tu mayā tasya cittajñena gṛhe janaḥ; sarvāṇy evānnapānāni bhakṣyāś coccāvacās tathā; bhavantu satkṛtānīti pūrvam eva pracoditaḥ

Ich hatte aber, seinen Sinn erkennend, die Leute im Haus schon vorher stets angewiesen: „Alle Speisen und Getränke und Esswaren, mannigfaltige, sollen ehrenvoll [bereitet] sein.“

Wort für Wort
sadā eva tu mayā tasya
immer aber von mir ihm gegenüber (Instr.Sg.; Gen.Sg.)
citta-jñena gṛhe janaḥ
von mir, der ich [seinen] Sinn kannte, das Volk im Haus (Instr.Sg.; Lok.Sg.; Nom.Sg.)
sarvāṇi eva anna-pānāni
alle Speisen und Getränke (Nom.Pl.n.)
bhakṣyāḥ ca ucca-avacāḥ tathā
und Esswaren, hohe und niedrige [mannigfaltige] ebenso (Nom.Pl.)
bhavantu satkṛtāni iti
sollen geehrt [d. h. mit Ehren bereitet] sein, so (3.Pl.Imp.; Nom.Pl.Part.)
pūrvam eva pracoditaḥ
vorher schon angewiesen (Adv.; Nom.Sg.Part.Pass.)

tato 'haṃ jvalamānaṃ vai pāyasaṃ pratyavedayam; tad bhuktvaiva tu sa kṣipraṃ tato vacanam abravīt; kṣipram aṅgāni limpasva pāyaseneti sa sma ha

Da meldete ich ihm glühend heißen Milchreis. Kaum hatte er ihn gegessen, sprach er rasch diese Worte; „Reibe schnell deine Glieder mit Milchreis ein“, sagte er nämlich.

Wort für Wort
tataḥ aham jvalamānaṃ vai
darauf ich, glühend [heiß] (Nom.; Akk.Sg.Part.)
pāyasaṃ pratyavedayam
den Milchreis meldete ich [ihm] (Akk.Sg.; 1.Sg.Impf.Kaus.)
tat bhuktvā eva tu saḥ kṣipram
ihn gegessen habend, er sogleich (Abs.; Adv.)
tataḥ vacanam abravīt
sprach dann das Wort (Akk.Sg.; 3.Sg.Impf.)
kṣipram aṅgāni limpasva
rasch die Glieder reibe ein (Adv.; Akk.Pl.; Imp.Med.)
pāyasena iti sma ha
mit Milchreis, so [sagte er] nämlich (Instr.Sg.)

avimṛśyaiva ca tataḥ kṛtavān asmi tat tathā; tenocchiṣṭena gātrāṇi śiraś caivābhyamṛkṣayam

Ohne nachzudenken tat ich dann genau so; mit diesem Übriggebliebenen ließ ich [mir] die Glieder und auch den Kopf einreiben.

Wort für Wort
avimṛśya eva ca tataḥ
und ohne nachzudenken darauf (Abs.; Adv.)
kṛtavān asmi tat tathā
tat ich getan habe (Part.Perf.Akt. + 1.Sg.; Akk.; Adv.)
tena ucchiṣṭena gātrāṇi
mit diesem Rest die Glieder (Instr.Sg.; Akk.Pl.)
śiraḥ ca eva abhyamṛkṣayam
und auch den Kopf rieb ich ein (Akk.Sg.; 1.Sg.Impf.Kaus.)

abhyamṛkṣayam (Kausativ): wörtlich „ließ einreiben“; gemeint ist wohl, dass er sich selbst einrieb.

sa dadarśa tadābhyāśe mātaraṃ te śubhānanām; tām api smayamānaḥ sa pāyasenābhyalepayat

Er sah da in der Nähe deine Mutter mit dem schönen Antlitz; auch sie bestrich er, lächelnd, mit dem Milchreis.

Wort für Wort
sa dadarśa tadā abhyāśe
er sah da in der Nähe (3.Sg.Perf.; Lok.)
mātaraṃ te śubhānanām
deine Mutter mit schönem Antlitz (Akk.Sg.f.; Gen./Dat. des Pron.)
tām api smayamānaḥ sa
auch sie, lächelnd, er (Akk.Sg.f.; Part.Präs.Med.)
pāyasena abhyalepayat
mit Milchreis bestrich er (Instr.; 3.Sg.Impf.Kaus.)

muniḥ pāyasadigdhāṅgīṃ rathe tūrṇam ayojayat; tam āruhya rathaṃ caiva niryayau sa gṛhān mama

Der Weise schirrte die mit Milchreis beschmierte Frau rasch an den Wagen; und den Wagen besteigend, fuhr er aus meinem Haus hinaus.

Wort für Wort
muniḥ pāyasadigdhāṅgīṃ
der Weise, die mit Milchreis beschmierte Glieder Habende (Nom.; Akk.Sg.f., Bahuvrīhi)
rathe tūrṇam ayojayat
an den Wagen, rasch, schirrte er an (Lok.; Adv.; 3.Sg.Impf.Kaus.)
tam āruhya rathaṃ ca eva
und, nachdem er ihn bestiegen hatte, den Wagen (Gerundium; Akk.)
niryayau sa gṛhān mama
fuhr hinaus, er, aus meinen Häusern (3.Sg.Perf.; Abl. mit Akk.-Form/Pl.)

agnivarṇo jvalan dhīmān sa dvijo rathadhuryavat; pratodenātudad bālāṃ rukmiṇīṃ mama paśyataḥ

Feuerfarben, glühend, verständig, war jener Brahmane [wie] ein Deichselzugtier; mit dem Stachel stieß er die junge Rukmiṇī vor meinen Augen.

Wort für Wort
agnivarṇo jvalan dhīmān
feuerfarben, glühend, verständig (Nom.Sg.m.; Part.Präs.)
sa dvijaḥ
jener Zweimalgeborene, Brahmane (Nom.)
rathadhuryavat
wie ein Zugtier der Wagendeichsel [ihn behandelnd] (Adv. auf -vat)
pratodena atudat
mit dem Stachel stieß er (Instr.; 3.Sg.Impf.)
bālāṃ rukmiṇīṃ mama paśyataḥ
die junge Rukmiṇī, während ich zusah (Akk.; Gen.abs. Part.Präs.)

Der Vers ist knapp; gemeint ist wohl, dass Rukmiṇī als Zugtier vor den Wagen gespannt und angetrieben wird.

na ca me stokam apy āsīd duḥkham īrṣyākṛtaṃ tadā; tataḥ sa rājamārgeṇa mahatā niryayau bahiḥ

Und nicht das geringste Leid, aus Eifersucht entstanden, war da in mir; darauf fuhr er auf der großen Königsstraße nach draußen hinaus.

Wort für Wort
na ca me stokam api āsīd
und nicht war mir auch nur ein wenig (Gen./Dat.; 3.Sg.Impf.)
duḥkham īrṣyākṛtaṃ tadā
Leid, durch Eifersucht bewirkt, damals (Akk./Nom.n.; Adv.)
tataḥ sa rājamārgeṇa mahatā
darauf er auf der großen Königsstraße (Instr.Sg.m.)
niryayau bahiḥ
fuhr hinaus, nach draußen (3.Sg.Perf.; Adv.)

tad dṛṣṭvā mahad āścaryaṃ dāśārhā jātamanyavaḥ; tatrājalpan mithaḥ ke cit samābhāṣya parasparam

Als sie dieses große Wunder sahen, wurden die Dāśārhas zornig; dort redeten manche von ihnen miteinander, sich gegenseitig ansprechend.

Wort für Wort
tad dṛṣṭvā mahad āścaryaṃ
als sie dieses große Wunder gesehen hatten (Gerundium; Akk.n.)
dāśārhā jātamanyavaḥ
die Dāśārhas, denen Zorn entstanden war (Nom.Pl.; Bahuvrīhi)
tatra ajalpan mithaḥ
dort redeten sie, gegenseitig (3.Pl.Impf.; Adv.)
ke cit samābhāṣya parasparam
manche, nachdem sie sich angesprochen hatten, einander (Nom.Pl.; Gerund.; Adv.)

brāhmaṇā eva jāyeran nānyo varṇaḥ kathaṃ cana; ko hy enaṃ ratham āsthāya jīved anyaḥ pumān iha

„Nur Brahmanen sollten geboren werden, keine andere Kaste auf irgendeine Weise; denn welcher andere Mann könnte, auf diesen Wagen gestiegen, hier am Leben bleiben?“

Wort für Wort
brāhmaṇā eva jāyeran
nur Brahmanen mögen geboren werden (Nom.Pl.; 3.Pl.Opt.Med.)
na anyo varṇaḥ kathaṃ cana
keine andere Kaste auf irgendeine Weise (Nom.Sg.; Adv.)
ko hi enaṃ ratham āsthāya
denn wer, diesen Wagen bestiegen habend (Nom.; Akk.; Gerund.)
jīved anyaḥ pumān iha
könnte am Leben bleiben, ein anderer Mann, hier (3.Sg.Opt.; Nom.)

Sinn des zweiten Halbverses: ein Nicht-Brahmane würde auf diesem Wagen (unter Durvāsas' Zorn) nicht überleben.

āśīviṣaviṣaṃ tīkṣṇaṃ tatas tīkṣṇataraṃ viṣam; brahmāśīviṣadagdhasya nāsti kaś cic cikitsakaḥ

„Scharf ist das Gift der Giftschlange, schärfer aber noch als das ist [dieses] Gift; für den, der vom Brahmanen-Schlangengift verbrannt ist, gibt es keinerlei Heiler.“

Wort für Wort
āśīviṣaviṣaṃ tīkṣṇaṃ
das Gift der Giftschlange ist scharf (Nom.n.; Adj.)
tataḥ tīkṣṇataraṃ viṣam
schärfer als das [ist das] Gift (Abl.-Adv.; Komp. Nom.n.)
brahmāśīviṣadagdhasya
für den vom Brahmanen-Giftschlangen-Gift Verbrannten (Gen./Dat.Sg.)
na asti kaś cic cikitsakaḥ
nicht gibt es irgendeinen Heiler (3.Sg.Präs.; Nom.)

Der Text von brahmāśīviṣa- ist knapp; gemeint ist: der Brahmane als Giftschlange.

tasmin vrajati durdharṣe prāskhalad rukmiṇī pathi; tāṃ nāmarṣayata śrīmāṃs tatas tūrṇam acodayat

Als jener Unbezwingbare ging, strauchelte Rukmiṇī auf dem Weg; das ertrug der Glanzvolle nicht und trieb sie darauf rasch an.

Wort für Wort
tasmin vrajati durdharṣe
als jener Unbezwingbare ging (Lok.abs.; Part.Präs.)
prāskhalad rukmiṇī pathi
strauchelte Rukmiṇī auf dem Weg (3.Sg.Impf.; Lok.)
tāṃ na amarṣayata śrīmān
sie ertrug er nicht, der Glanzvolle (3.Sg.Impf.Med.; Nom.)
tataḥ tūrṇam acodayat
darauf rasch trieb er an (Adv.; 3.Sg.Impf.Kaus.)

tataḥ paramasaṃkruddho rathāt praskandya sa dvijaḥ; padātir utpathenaiva prādhāvad dakṣiṇāmukhaḥ

Darauf sprang jener Brahmane, aufs Äußerste erzürnt, vom Wagen herab und rannte zu Fuß abseits der Straße mit dem Gesicht nach Süden.

Wort für Wort
tataḥ paramasaṃkruddho
darauf aufs höchste erzürnt (Nom.Sg.m.)
rathāt praskandya sa dvijaḥ
vom Wagen herabgesprungen, jener Brahmane (Abl.; Gerund.)
padātir utpathena eva
als Fußgänger, auf abseitigem Weg (Nom.; Instr.)
prādhāvad dakṣiṇāmukhaḥ
lief er los, nach Süden gewandt (3.Sg.Impf.; Bahuvrīhi)

tam utpathena dhāvantam anvadhāvaṃ dvijottamam; tathaiva pāyasādigdhaḥ prasīda bhagavann iti

Ich lief dem abseits des Weges Rennenden, dem besten der Brahmanen, nach, ebenso mit Milchreis beschmiert, [und rief]: „Sei gnädig, Erhabener!“

Wort für Wort
tam utpathena dhāvantam
ihm, der abseits des Weges rannte (Akk.; Instr.; Part.Präs.)
anvadhāvaṃ dvijottamam
lief ich nach, dem besten der Zweimalgeborenen (1.Sg.Impf.; Akk.)
tathā eva pāyasādigdhaḥ
ebenso, mit Milchreis beschmiert (Adv.; Nom.Sg.m.)
prasīda bhagavan iti
sei gnädig, Erhabener, so [sprach ich] (Imp.; Vok.; iti)

„und rief“ ergänzt; iti schließt die wörtliche Rede.

tato vilokya tejasvī brāhmaṇo mām uvāca ha; jitaḥ krodhas tvayā kṛṣṇa prakṛtyaiva mahābhuja

Da blickte mich der glanzvolle Brahmane an und sprach: „Besiegt ist der Zorn von dir, Kṛṣṇa, schon von Natur aus, Starkarmiger.“

Wort für Wort
tato vilokya tejasvī
darauf, nachdem er geblickt hatte, der Glanzvolle (Gerund.; Nom.)
brāhmaṇo mām uvāca ha
der Brahmane sprach zu mir (Nom.; Akk.; 3.Sg.Perf.; Partikel)
jitaḥ krodhas tvayā kṛṣṇa
besiegt ist der Zorn von dir, Kṛṣṇa (Part.Pass.; Instr.; Vok.)
prakṛtyā eva mahābhuja
schon von Natur aus, Starkarmiger (Instr.; Vok.)

na te 'parādham iha vai dṛṣṭavān asmi suvrata; prīto 'smi tava govinda vṛṇu kāmān yathepsitān; prasannasya ca me tāta paśya vyuṣṭir yathāvidhā

„Kein Vergehen habe ich hier an dir gesehen, Frommer; ich bin dir zugetan, Govinda; wähle Wünsche nach Belieben! Sieh, mein Lieber, welcherart der Lohn ist, wenn ich gnädig bin.“

Wort für Wort
na te aparādham iha vai
nicht an dir ein Vergehen hier fürwahr (Gen./Lok.; Akk.)
dṛṣṭavān asmi suvrata
gesehen habe ich, du Gelübdetreuer (Part.Perf.Akt. + 1.Sg.; Vok.)
prīto 'smi tava govinda
zufrieden bin ich mit dir, Govinda (Part.Pass.; Gen.; Vok.)
vṛṇu kāmān yathepsitān
wähle Wünsche, wie gewünscht (Imp.; Akk.Pl.; Part.)
prasannasya ca me tāta
und von mir, dem Gnädigen, mein Lieber (Gen.; Vok.)
paśya vyuṣṭir yathāvidhā
sieh, welcher Art der Lohn ist (Imp.; Nom.f.)

vyuṣṭi hier als Segen/Frucht (Lohn) wiedergegeben.

yāvad eva manuṣyāṇām anne bhāvo bhaviṣyati; yathaivānne tathā teṣāṃ tvayi bhāvo bhaviṣyati

„Solange bei den Menschen die Neigung zur Speise bestehen wird, so lange wird auch bei ihnen die Neigung zu dir bestehen, wie sie zur Speise besteht.“

Wort für Wort
yāvad eva manuṣyāṇām
solange nur bei den Menschen (Adv.; Gen.Pl.)
anne bhāvo bhaviṣyati
Neigung zur Speise sein wird (Lok.; Nom.; 3.Sg.Fut.)
yathā eva anne tathā teṣām
wie zur Speise, so bei ihnen (Lok.; Gen.Pl.)
tvayi bhāvo bhaviṣyati
zu dir Neigung sein wird (Lok.; Nom.; 3.Sg.Fut.)

yāvac ca puṇyā lokeṣu tvayi kīrtir bhaviṣyati; triṣu lokeṣu tāvac ca vaiśiṣṭyaṃ pratipatsyase; supriyaḥ sarvalokasya bhaviṣyasi janārdana

„Und solange dein heiliger Ruhm in den Welten bestehen wird, so lange wirst du in den drei Welten Vorrang erlangen; und allen Welten wirst du sehr lieb sein, Janārdana.“

Wort für Wort
yāvat ca puṇyā lokeṣu
und solange heilig in den Welten (Adj.f.; Lok.Pl.)
tvayi kīrtir bhaviṣyati
bei dir Ruhm sein wird (Lok.; Nom.; 3.Sg.Fut.)
triṣu lokeṣu tāvat ca
in den drei Welten, so lange auch (Lok.; Adv.)
vaiśiṣṭyaṃ pratipatsyase
Vorrang wirst du erlangen (Akk.; 2.Sg.Fut.Med.)
supriyaḥ sarvalokasya bhaviṣyasi janārdana
sehr lieb für die ganze Welt wirst du sein, Janārdana (Nom.; Gen.; 2.Sg.Fut.; Vok.)

yat te bhinnaṃ ca dagdhaṃ ca yac ca kiṃ cid vināśitam; sarvaṃ tathaiva draṣṭāsi viśiṣṭaṃ vā janārdana

„Was dir zerbrochen und verbrannt ist und was irgendwie vernichtet wurde, all das wirst du ebenso wiedersehen, oder [sogar] vorzüglicher, Janārdana.“

Wort für Wort
yat te bhinnaṃ ca dagdhaṃ ca
was dir zerbrochen und verbrannt [ist] (Nom.n.; Part.Pass.)
yac ca kiṃ cid vināśitam
und was irgend zerstört wurde (Part.Pass.Kaus.)
sarvaṃ tathā eva draṣṭāsi
alles ebenso wirst du sehen (Akk.; 2.Sg.periph.Fut.)
viśiṣṭaṃ vā janārdana
oder vorzüglicher, Janārdana (Akk.n.; Vok.)

yāvad etat praliptaṃ te gātreṣu madhusūdana; ato mṛtyubhayaṃ nāsti yāvadicchā tavācyuta

„Solange dies an deinen Gliedern aufgestrichen ist, Madhusūdana, gibt es daher keine Todesfurcht für dich, solange du es wünschst, Acyuta.“

Wort für Wort
yāvad etat praliptaṃ te
solange dies aufgestrichen ist an dir (Part.Pass.; Gen.)
gātreṣu madhusūdana
an den Gliedern, Madhusūdana (Lok.Pl.; Vok.)
ataḥ mṛtyubhayaṃ na asti
daher Todesfurcht nicht gibt es (Abl.-Adv.; Nom.; 3.Sg.)
yāvad icchā tava acyuta
solange dein Wunsch [besteht], Acyuta (Nom.; Gen.; Vok.)

na tu pādatale lipte kasmāt te putrakādya vai; naitan me priyam ity eva sa māṃ prīto 'bravīt tadā; ity ukto 'haṃ śarīraṃ svam apaśyaṃ śrīsamāyutam

„Doch an der Fußsohle ist es nicht aufgestrichen; warum, mein Sohn, heute [das]? Das ist mir nicht lieb“, sagte er da erfreut zu mir. So angesprochen sah ich meinen Körper von Glanz erfüllt.

Wort für Wort
na tu pādatale lipte
doch an der Fußsohle nicht aufgestrichen (Lok.abs.)
kasmāt te putraka adya vai
warum bei dir, Söhnchen, heute fürwahr (Abl.; Gen.; Vok.)
na etan me priyam iti eva
das ist mir nicht lieb, so eben (Nom.n.; Dat./Gen.; iti)
sa māṃ prīto 'bravīt tadā
er sprach zu mir erfreut damals (3.Sg.Impf.; Nom.Part.)
ity ukto 'haṃ śarīraṃ svam
so angesprochen ich, meinen Körper (Part.Pass.; Akk.)
apaśyaṃ śrīsamāyutam
sah ich, mit Glanz verbunden (1.Sg.Impf.; Akk.n.)

Der erste Halbvers ist knapp; sinngemäß: die Fußsohlen blieben ohne Milchreis, daher nicht geschützt [Anm.: Deutung sinngemäß, Text elliptisch].

rukmiṇīṃ cābravīt prītaḥ sarvastrīṇāṃ varaṃ yaśaḥ; kīrtiṃ cānuttamāṃ loke samavāpsyasi śobhane

Und zu Rukmiṇī sprach er erfreut: „Ruhm, der beste unter allen Frauen, und unübertroffenen Ruf wirst du in der Welt erlangen, Schöne.“

Wort für Wort
rukmiṇīṃ ca abravīt prītaḥ
und zu Rukmiṇī sprach er erfreut (Akk.; 3.Sg.Impf.; Nom.)
sarvastrīṇāṃ varaṃ yaśaḥ
unter allen Frauen bester Ruhm (Gen.Pl.; Akk.n.)
kīrtiṃ ca anuttamāṃ loke
und unübertroffenen Ruf in der Welt (Akk.f.; Lok.)
samavāpsyasi śobhane
wirst du erlangen, Schöne (2.Sg.Fut.; Vok.)

na tvāṃ jarā vā rogo vā vaivarṇyaṃ cāpi bhāmini; sprakṣyanti puṇyagandhā ca kṛṣṇam ārādhayiṣyasi

„Weder Alter noch Krankheit noch Entfärbung werden dich berühren, Glanzvolle; und mit heiligem Duft wirst du Kṛṣṇa verehren.“

Wort für Wort
na tvāṃ jarā vā rogo vā
nicht dich Alter oder Krankheit oder (Akk.; Nom.)
vaivarṇyaṃ ca api bhāmini
und auch Entfärbung, Glanzvolle (Nom.n.; Vok.)
sprakṣyanti
werden berühren (3.Pl.Fut.)
puṇyagandhā ca
und Wohlgeruch Habende (Nom.Sg.f., Bahuvrīhi)
kṛṣṇam ārādhayiṣyasi
Kṛṣṇa wirst du verehren (Akk.; 2.Sg.Fut.Kaus.)

bhāmini = eigentlich „Leidenschaftliche/Glänzende/Schöne“; hier neutral „Glanzvolle“.

ṣoḍaśānāṃ sahasrāṇāṃ vadhūnāṃ keśavasya ha; variṣṭhā sahalokyā ca keśavasya bhaviṣyasi

„Unter den sechzehntausend Frauen Keśavas wirst du die Vorzüglichste sein und mit Keśava in derselben Welt [leben].“

Wort für Wort
ṣoḍaśānāṃ sahasrāṇāṃ
unter den sechzehn Tausend (Gen.Pl.)
vadhūnāṃ keśavasya ha
der Frauen Keśavas fürwahr (Gen.Pl.; Gen.)
variṣṭhā sahalokyā ca
die Vorzüglichste und in derselben Welt Lebende (Nom.f.; Nom.f.)
keśavasya bhaviṣyasi
bei Keśava wirst du sein (Gen.; 2.Sg.Fut.)

Der Text ist mit keśavasya zweimal gesetzt; sahalokyā ... keśavasya ergänzt als „mit Keśava“.

tava mātaram ity uktvā tato māṃ punar abravīt; prasthitaḥ sumahātejā durvāsā vahnivaj jvalan

Nachdem er dies zu deiner Mutter gesagt hatte, sprach er dann wieder zu mir; der sehr glanzvolle Durvāsas, wie Feuer glühend, war aufgebrochen.

Wort für Wort
tava mātaram iti uktvā
zu deiner Mutter so gesagt habend (Akk.; Gerund.)
tato māṃ punar abravīt
dann zu mir wieder sprach er (3.Sg.Impf.)
prasthitaḥ sumahātejā
aufgebrochen, sehr glanzvoll (Part.Pass.; Nom.Bahuvrīhi)
durvāsā vahnivaj jvalan
Durvāsas, wie Feuer glühend (Nom.; Adv.; Part.Präs.)

eṣaiva te buddhir astu brāhmaṇān prati keśava; ity uktvā sa tadā putra tatraivāntaradhīyata

„Dies sei deine Gesinnung gegenüber den Brahmanen, Keśava.“ So gesprochen habend, verschwand er dann, mein Sohn, eben dort.

Wort für Wort
eṣā eva te buddhir astu
eben diese sei deine Gesinnung (Nom.f.; Imp.)
brāhmaṇān prati keśava
gegenüber den Brahmanen, Keśava (Akk.Pl.; Postp.; Vok.)
ity uktvā sa tadā putra
so gesagt habend, er damals, Sohn (Gerund.; Vok.)
tatra eva antaradhīyata
eben dort verschwand er (3.Sg.Impf.Pass.)

tasminn antarhite cāham upāṃśuvratam ādiśam; yat kiṃ cid brāhmaṇo brūyāt sarvaṃ kuryām iti prabho

Als er verschwunden war, legte ich mir ein stilles Gelübde auf: „Was immer ein Brahmane sagt, all das will ich tun“, Herr.

Wort für Wort
tasmin antarhite ca aham
und als er verschwunden war, ich (Lok.abs.; Nom.)
upāṃśuvratam ādiśam
ein still gehaltenes Gelübde legte ich fest (Akk.; 1.Sg.Aor./Impf.)
yat kiṃ cid brāhmaṇo brūyāt
was irgend ein Brahmane sagen mag (Rel.; 3.Sg.Opt.)
sarvaṃ kuryām iti prabho
alles möge ich tun, so, Herr (1.Sg.Opt.; Vok.)

etad vratam ahaṃ kṛtvā mātrā te saha putraka; tataḥ paramahṛṣṭātmā prāviśaṃ gṛham eva ca

Nachdem ich dieses Gelübde zusammen mit deiner Mutter auf mich genommen hatte, mein Söhnchen, trat ich dann höchst frohgemut in das Haus ein.

Wort für Wort
etad vratam ahaṃ kṛtvā
dieses Gelübde ich, nachdem ich es getan hatte (Akk.; Gerund.)
mātrā te saha putraka
zusammen mit deiner Mutter, Söhnchen (Instr.; Vok.)
tataḥ paramahṛṣṭātmā
darauf höchst frohgemut (Nom.Bahuvrīhi)
prāviśaṃ gṛham eva ca
trat ich ein, in das Haus (1.Sg.Impf.; Akk.)

praviṣṭamātraś ca gṛhe sarvaṃ paśyāmi tan navam; yad bhinnaṃ yac ca vai dagdhaṃ tena vipreṇa putraka

Kaum ins Haus getreten, sah ich all das neu, mein Söhnchen, was von jenem Brahmanen zerbrochen und verbrannt worden war.

Wort für Wort
praviṣṭamātraś ca gṛhe
und kaum eingetreten im Haus (Nom.; Lok.)
sarvaṃ paśyāmi tat navam
alles sehe ich, das, neu (Akk.n.; 1.Sg.Präs.)
yad bhinnaṃ yac ca vai dagdhaṃ
was zerbrochen und was verbrannt war (Part.Pass.)
tena vipreṇa putraka
von jenem Brahmanen, Söhnchen (Instr.; Vok.)

tato 'haṃ vismayaṃ prāptaḥ sarvaṃ dṛṣṭvā navaṃ dṛḍham; apūjayaṃ ca manasā raukmiṇeya dvijaṃ tadā

Da geriet ich in Staunen, als ich alles neu und fest sah; und ich verehrte den Brahmanen damals im Geist, Sohn der Rukmiṇī.

Wort für Wort
tato 'haṃ vismayaṃ prāptaḥ
da ich, in Staunen geraten (Nom.; Akk.; Part.Pass.)
sarvaṃ dṛṣṭvā navaṃ dṛḍham
alles gesehen habend, neu, fest (Gerund.; Akk.n.)
apūjayaṃ ca manasā
und ich verehrte im Geist (1.Sg.Impf.; Instr.)
raukmiṇeya dvijaṃ tadā
Sohn der Rukmiṇī, den Brahmanen damals (Vok.; Akk.; Adv.)

ity ahaṃ raukmiṇeyasya pṛcchato bharatarṣabha; māhātmyaṃ dvijamukhyasya sarvam ākhyātavāṃs tadā

So habe ich dem fragenden Sohn der Rukmiṇī, Stier unter den Bharatas, damals die ganze Größe des vorzüglichen Brahmanen erzählt.

Wort für Wort
iti aham raukmiṇeyasya
so ich, dem Sohn der Rukmiṇī (Gen.)
pṛcchato bharatarṣabha
der fragte, Stier der Bharatas (Gen.Part.; Vok.)
māhātmyaṃ dvijamukhyasya
die Größe des vorzüglichen Brahmanen (Akk.; Gen.)
sarvam ākhyātavāṃs tadā
alles habe ich erzählt damals (Akk.; Part.Perf.Akt.; Adv.)

Der Genitiv raukmiṇeyasya pṛcchataḥ ist als Dativ-Sinn wiedergegeben.

tathā tvam api kaunteya brāhmaṇān satataṃ prabho; pūjayasva mahābhāgān vāgbhir dānaiś ca nityadā

So ehre auch du, Sohn der Kuntī, Herr, die Brahmanen, die hochgesegneten, stets, mit Worten und Gaben, allezeit.

Wort für Wort
tathā tvam api kaunteya
ebenso auch du, Sohn der Kuntī (Nom.; Vok.)
brāhmaṇān satataṃ prabho
die Brahmanen stets, Herr (Akk.Pl.; Adv.; Vok.)
pūjayasva mahābhāgān
ehre, die Hochbegnadeten (Imp.Med.; Akk.Pl.)
vāgbhir dānaiś ca nityadā
mit Worten und Gaben, immerdar (Instr.Pl.; Adv.)

evaṃ vyuṣṭim ahaṃ prāpto brāhmaṇānāṃ prasādajām; yac ca mām āha bhīṣmo 'yaṃ tat satyaṃ bharatarṣabha

So habe ich den aus der Gnade der Brahmanen erwachsenen Lohn erlangt; und was Bhīṣma hier zu mir sagt, das ist wahr, Stier unter den Bharatas.

Wort für Wort
evaṃ vyuṣṭim ahaṃ prāpto
so Lohn ich erlangt habend (Akk.; Part.Pass.)
brāhmaṇānāṃ prasādajām
aus der Gnade der Brahmanen geboren (Gen.Pl.; Akk.f.)
yac ca mām āha bhīṣmo 'yaṃ
und was zu mir sagt dieser Bhīṣma (3.Sg.Perf.; Nom.)
tat satyaṃ bharatarṣabha
das ist wahr, Stier der Bharatas (Nom.n.; Vok.)

Dieses Kapitel in der Leseansicht