Quellen der Menschheit

Ṛgveda · Maṇḍala 10

Kapitel 135: ṛgvede 10.135 · yasmin vṛkṣe supalāśe devaiḥ sampibate yamaḥ Yamas Baum, der Knabe und der räderlose Wagen (Rätsel)

Rätsellied: Yama trinkt mit den Göttern unter einem Baum; ein Knabe (kumāra) fährt einen geistgeschaffenen, räderlosen Wagen, dessen Entstehung erfragt wird; am Schluss steht Yamas Sitz, in dem ein Rohr geblasen wird. Die Ebenen (Totenreich/Bestattung, rituell, mythologisch) sind nicht sicher zu trennen: Totenreich-Bezug plausibel, alles Weitere spekulativ.

yasmin vṛkṣe supalāśe devaiḥ sampibate yamaḥ / atrā noviśpatiḥ pitā purāṇānanu venati

An dem Baum mit schönem Laub, bei dem Yama mit den Göttern zusammen trinkt, da sehnt sich unser Vater, der Herr der Sippe, nach den Alten [Anm.: Lesart von anu ven ‚nach etwas verlangen/sich sehnen‘].

Wort für Wort
yasmin
auf/an welchem (Lok. Sg. m.)
vṛkṣe
Baum (Lok. Sg.)
su-palāśe
mit schönem Laub (Lok. Sg.)
devaiḥ
mit den Göttern (Instr. Pl.)
sam-pibate
trinkt zusammen (3. Sg. Med.)
yamaḥ
Yama (Nom. Sg.)
atra
dort (Adv.)
naḥ
unser (Gen. Pl.)
viśpat iḥ
Herr der Sippe (Nom. Sg.) [PP verderbt: viśpat iḥ]
pitā
Vater (Nom. Sg.)
purāṇān
die Alten (Akk. Pl.)
anu
nach (Präverb)
venati
sehnt sich (3. Sg.)

purāṇānanuvenantaṃ carantaṃ pāpayāmuyā / asūyannabhyacākṣaṃ tasmā aspṛhayaṃ punaḥ

Den nach den Alten Verlangenden, der umherwandelt mit jenem üblen (Wesen?) [?], sah ich missgünstig an; nach ihm sehnte ich mich wieder.

Wort für Wort
purāṇān
die Alten (Akk. Pl.)
anu-venantam
nach ihnen verlangend (Akk. Sg. Part.)
carantam
umhergehend (Akk. Sg. Part.)
pāpayā
mit dem Bösen/Üblen (Instr. Sg. f.)
amuyā
jenem (Instr. Sg. f.)
asūyan
missgünstig (Nom. Sg. Part.)
abhi
hin (Präverb)
acākaśam
sah an (Impf. 1. Sg.)
tasmai
nach ihm (Dat. Sg.)
aspṛhayam
sehnte mich (Impf. 1. Sg.)
punariti
wieder (Adv.)

yaṃ kumāra navaṃ rathamacakraṃ manasākṛṇoḥ / ekeṣaṃviśvataḥ prāñcamapaśyannadhi tiṣṭhasi

Den neuen Wagen, Knabe, den du mit dem Geist ohne Räder gemacht hast, mit einer Deichsel, nach allen Seiten fahrend — auf diesen steigst du, ohne (ihn) zu sehen.

Wort für Wort
yam
welchen (Akk. Sg.)
kumāra
Knabe (Vok. Sg.)
navam
neuen (Akk. Sg.)
ratham
Wagen (Akk. Sg.)
acakram
räderlos (Akk. Sg.)
manasā
mit dem Geist (Instr. Sg.)
akṛṇoḥ
hast gemacht (Impf. 2. Sg.)
eka-īṣam
mit einer Deichsel (Akk. Sg.)
viśvataḥ
nach allen Seiten (Adv.)
prāñcam
vorwärts fahrend/nach vorn gerichtet (Akk. Sg.)
apaśyan
nicht sehend (Nom. Sg. Part.)
adhi
auf (Präverb)
tiṣṭhasi
steigst/stehst (2. Sg.)

yaṃ kumāra prāvartayo rathaṃ viprebhyas pari / taṃsāmānu prāvartata samito nāvyāhitam

Den Wagen, Knabe, den du für die Sänger in Bewegung gesetzt hast — diesem rollte das Sāman nach; von hier ist er ins Schiff gelegt [?]. [Anm.: Pāda d unsicher.]

Wort für Wort
yam
welchen (Akk. Sg.)
kumāra
Knabe (Vok. Sg.)
pra
vor/in Bewegung (Präverb)
avartayaḥ
hast rollen lassen (Impf. 2. Sg.)
ratham
Wagen (Akk. Sg.)
viprebhyaḥ
für die Sänger/Weisen (Dat. Pl.)
pari
herum/von (Präverb)
tam
ihn (Akk. Sg.)
sāma
Sāman/Gesang (Nom. Sg.)
anu
hinterher (Präverb)
pra
vor/in Bewegung (Präverb)
avartata
rollte (Impf. Med. 3. Sg.)
sam
zusammen (Präverb)
itaḥ
von hier (Adv.)
nāvi
ins Schiff (Lok. Sg.) [?]
āhitam
hineingelegt (Nom. Sg. Part.) [?]

kaḥ kumāramajanayad rathaṃ ko niravartayat / kaḥ svit tadadya no brūyādanudeyī yathābhavat

Wer hat den Knaben gezeugt, wer den Wagen hervorgerollt? Wer könnte uns das heute sagen, wie er zur Nachgabe [?] wurde? [Anm.: anudeyī unsicher, etwa ‚Nachgabe, Folgegabe‘.]

Wort für Wort
kaḥ
wer (Nom. Sg.)
kumāram
den Knaben (Akk. Sg.)
ajanayat
hat gezeugt (Impf. 3. Sg. Kaus.)
ratham
den Wagen (Akk. Sg.)
kaḥ
wer (Nom. Sg.)
niḥ
heraus (Präverb)
avartayat
hat gerollt (Impf. 3. Sg. Kaus.)
kaḥ
wer (Nom. Sg.)
svit
wohl (Fragepartikel)
tat
das (Akk. Sg. n.)
adya
heute (Adv.)
naḥ
uns (Dat. Pl.)
brūyāt
sagen könnte (Opt. 3. Sg.)
anu-deyī
Nachgabe/Folgegabe (Nom. Sg.) [?]
yathā
wie (Konj.)
abhavat
wurde (Impf. 3. Sg.)

yathābhavadanudeyī tato agramajāyata / purastād budhnaātataḥ paścān nirayaṇaṃ kṛtam

Wie sie zur Nachgabe [?] wurde, daraus entstand die Spitze; vorn ist der Grund ausgedehnt, hinten ist der Ausgang gemacht.

Wort für Wort
yathā
wie (Konj.)
abhavat
wurde (Impf. 3. Sg.)
anu-deyī
Nachgabe/Folgegabe (Nom. Sg.) [?]
tataḥ
daraus (Abl. Adv.)
agram
Spitze/Anfang (Nom. Sg.)
ajāyata
entstand (Impf. Med. 3. Sg.)
purastāt
vorn (Adv.)
budhnaḥ
Grund/Boden (Nom. Sg.)
ātataḥ
ausgedehnt (Nom. Sg.)
paścāt
hinten (Adv.)
niḥ-ayanam
Ausgang/Ausweg (Nom. Sg.)
kṛtam
gemacht (Nom. Sg. Part.)

idaṃ yamasya sādanaṃ devamānaṃ yaducyate / iyamasyadhamyate nāḷīrayaṃ gīrbhiḥ pariṣkṛtaḥ

Dies ist Yamas Sitz, der ‚Götterbau‘ [Anm.: devamāna, wörtlich ‚Götter-Maß/-Wohnbau‘] heißt; dieses Rohr wird ihm geblasen; dieser (Sitz) ist mit Liedern ausgeschmückt.

Wort für Wort
idam
dies (Nom. Sg. n.)
yamasya
des Yama (Gen. Sg.)
sadanam
Sitz (Nom. Sg.)
deva-mānam
Götterbau/Götter-Maß (Nom. Sg.)
yat
was (Nom. Sg. n.)
ucyate
genannt wird (Pass. 3. Sg.)
iyam
diese (Nom. Sg. f.)
asya
ihm (Gen. Sg.)
dhamyate
wird geblasen (Pass. 3. Sg.)
nāḷīḥ
Rohr/Röhre (Nom. Sg.)
ayam
dieser (Nom. Sg. m.)
gīḥ-bhiḥ
mit Liedern (Instr. Pl.)
pari-kṛtaḥ
ausgeschmückt (Nom. Sg. Part.)

Interaktive Leseansicht des ganzen Werks