Quellen der Menschheit

Ṛgveda · Maṇḍala 1

Kapitel 161: ṛgvede 1.161 · kimu śreṣṭhaḥ kiṃ yaviṣṭho na ājagan kimīyate dūtyaṃ kad yadūcima Die Ṛbhus, der vierfache Becher und die Rückkehr der Götterhandwerker

Erzähllied um die drei Ṛbhus (Saudhanvanas), die Tvaṣṭṛs einen Becher (camasa) zum Vierfachen machen und dafür unter die Götter aufgenommen werden; Rede, Gegenrede und Rätselhaftes (Verse 9–13) wechseln ohne Sprecherangaben. Schwierig: druṇa- (V. 1), vadhar-yantī- (V. 9), die Szene im Haus des Agohya (V. 11–13).

kimu śreṣṭhaḥ kiṃ yaviṣṭho na ājagan kimīyate dūtyaṃ kad yadūcima / na nindima camasaṃ yo mahākulo 'gne bhrātardruṇa id bhūtimūdima

Was ist denn der Beste, was der Jüngste, der zu uns gekommen ist? Was wird da als Botenamt betrieben, was haben wir gesagt? / Wir tadeln den Becher nicht, der von großer Sippe ist. Agni, Bruder, nur Gedeihen haben wir am Holz [?] ausgesprochen. [Anm.: druṇa- unklar, vielleicht ‚Holz(gefäß)‘; Sprecher sind wohl die Ṛbhus, die Agni als Boten antreffen.]

Wort für Wort
kim
was (Interr.)
ūām iti
denn (Partikel u)
śreṣṭhaḥ
der Beste (Nom. Sg.)
kim
was (Interr.)
yaviṣṭhaḥ
der Jüngste (Nom. Sg.)
naḥ
uns (Akk. Pl.)
ā
hierher (Präverb)
ajagan
ist gekommen (3. Sg. Perf.)
kim
was (Interr.)
īyate
wird betrieben/ausgeführt (3. Sg. Pass.) [?]
dūtyam
Botenamt/Botschaft (Akk. Sg.)
kat
was (Interr. Neutr.)
yat
was/das (Rel.)
ūc ima
wir haben gesagt (1. Pl. Aor.)
na
nicht
nindima
wir tadeln (1. Pl. Inj.)
camasam
Becher (Akk. Sg.)
yaḥ
der (Rel. Nom. Sg.)
mahākulaḥ
von großer Sippe/Herkunft (Nom. Sg.)
agne
Agni (Vok.)
bhrātaḥ
Bruder (Vok. Sg.)
druṇaḥ
Holz(-gefäß) [?] (Nom. Sg.)
it
nur/eben (Partikel)
bhūtim
Gedeihen/Wohlsein (Akk. Sg.)
ūdima
wir haben gesprochen (1. Pl. Perf.) [?]

ekaṃ camasaṃ caturaḥ kṛṇotana tad vo devā abruvan tad va āgamam / saudhanvanā yadyevā kariṣyatha sākaṃ devairyajñiyāso bhaviṣyatha

Macht den einen Becher vierfach! Das haben euch die Götter gesagt; deshalb bin ich zu euch gekommen. / Wenn ihr es so tut, ihr Saudhanvanas, werdet ihr zusammen mit den Göttern verehrungswürdig sein.

Wort für Wort
ekam
einen (Akk. Sg.)
camasam
Becher (Akk. Sg.)
caturaḥ
vier (Akk. Pl.)
kṛṇotana
macht (2. Pl. Imp.)
tat
das (Akk. Sg. n.)
vaḥ
euch (Dat. Pl.)
devāḥ
Götter (Nom. Pl.)
abruvan
sie sagten (3. Pl. Impf.)
tat
deshalb/das (Akk.)
vaḥ
euch (Dat. Pl.)
ā
hierher (Präverb)
agamam
ich bin gekommen (1. Sg. Aor.)
saudhanvanāḥ
ihr Söhne Sudhanvans (Vok. Pl.)
yadi
wenn
eva
gerade/so (Partikel)
kariṣyatha
ihr werdet tun (2. Pl. Fut.)
sākam
zusammen (Adv.)
devaiḥ
mit den Göttern (Instr. Pl.)
yajñiyāsaḥ
verehrungswürdig (Nom. Pl.)
bhavi ṣyatha
ihr werdet sein (2. Pl. Fut.)

agniṃ dūtaṃ prati yadabravītanāśvaḥ kartvo ratha uteha kartvaḥ / dhenuḥ kartvā yuvaśā kartvā dvā tāni bhrātaranu vaḥ kṛtvyemasi

Als ihr zu Agni, dem Boten, sagtet: ‚Ein Ross ist zu machen, ein Wagen ist hier zu machen; eine Milchkuh ist zu machen, zwei Jugendliche [?] sind zu machen‘ – / dem, Bruder, gehen wir nach, euch gemäß ausführend [?].

Wort für Wort
agnim
Agni (Akk. Sg.)
dūtam
Bote (Akk. Sg.)
prati
zu/gegenüber (Präp.)
yat
als (Rel.)
abravītana
ihr sagtet (2. Pl. Impf.)
aśvaḥ
Ross (Nom. Sg.)
kartvaḥ
zu machen (Gerundiv Nom. Sg. m.)
rathaḥ
Wagen (Nom. Sg.)
uta
und (Partikel)
iha
hier (Adv.)
kartvaḥ
zu machen (Gerundiv Nom. Sg. m.)
dhenuḥ
Milchkuh (Nom. Sg.)
kartvā
zu machen (Gerundiv Nom. Sg. f.)
yuvaśā
jugendlich/zwei Junge (Nom. Du.) [?]
kartvā
zu machen (Gerundiv Nom. Du.)
dvā
zwei (Nom. Du.)
tāni
diese (Akk. Pl. n.)
bhrātaḥ
Bruder (Vok. Sg.)
anu
nach/gemäß (Präp.)
vaḥ
euch (Gen./Dat. Pl.)
kṛtvī
ausführend/Ausführung [?]
ā
hinzu (Präverb, Teil von emasi)
imasi
wir gehen (1. Pl. Präs.)

cakṛvāṃsa ṛbhavastadapṛchata kvedabhūd yaḥ sya dūto na ājagan / yadāvākhyaccamasāñcaturaḥ kṛtānādit tvaṣṭā gnāsvantarnyānaje

Als Vollbringer fragten die Ṛbhus danach: ‚Wo war er denn, der Bote, der zu uns kam?‘ / Als er die vier gemachten Becher gewahrte, da erst barg [?] sich Tvaṣṭṛ unter den Göttinnen (Frauen) hinein.

Wort für Wort
cakṛ-vāṃsaḥ
getan habend/Vollbringer (Perf.-Part. Nom. Pl.)
ṛbhavaḥ
Ṛbhus (Nom. Pl.)
tat
danach/das (Akk.)
apṛcchata
sie fragten (3. Pl. Impf. Med.)
kva
wo
it
denn (Partikel)
abhūt
er war (3. Sg. Aor.)
yaḥ
der (Rel. Nom. Sg.)
syaḥ
jener (Nom. Sg.)
dūtaḥ
Bote (Nom. Sg.)
naḥ
uns (Akk. Pl.)
ā
hierher (Präverb)
ajagan
er ist gekommen (3. Sg. Perf.)
yadā
als
ava-akhyat
er gewahrte (3. Sg. Aor., ava-khyā)
camasān
Becher (Akk. Pl.)
caturaḥ
vier (Akk. Pl.)
kṛtān
gemacht (Akk. Pl.)
āt
da/dann (Partikel)
it
eben/erst (Partikel)
tvaṣṭā
Tvaṣṭṛ (Nom. Sg.)
gnāsu
unter den Göttinnen/Frauen (Lok. Pl.)
antaḥ
hinein (Adv.)
ni
hinein (Präverb)
ānaje
er hat sich verborgen/gehüllt (3. Sg. Perf. Med.) [?]

hanāmaināniti tvaṣṭā yadabravīccamasaṃ ye devapānamanindiṣuḥ / anyā nāmāni kṛṇvate sute sacānanyairenānkanyā nāmabhi sparat

‚Wir wollen sie erschlagen!‘, sagte Tvaṣṭṛ, (nämlich sie,) die den Becher, das Trinkgefäß der Götter, getadelt hatten. / Andere Namen legen sie sich bei gepresstem Soma zu; mit anderen Namen möge das Mädchen [?] sie erlangen [?]. [Anm.: Zweite Hälfte dunkel; ‚kanyā‘ und ‚sparat‘ unsicher.]

Wort für Wort
hanāma
wir wollen erschlagen (1. Pl. Konj.)
enān
diese (Akk. Pl.)
iti
so (Zitatpartikel)
tvaṣṭā
Tvaṣṭṛ (Nom. Sg.)
yat
als/dass (Rel.)
abravīt
er sagte (3. Sg. Impf.)
camasam
Becher (Akk. Sg.)
ye
die (Rel. Nom. Pl.)
deva-pānam
Trinkgefäß der Götter (Akk. Sg.)
anindiṣuḥ
sie haben getadelt (3. Pl. Aor.)
anyā
andere (Akk. Pl. n.)
nāmāni
Namen (Akk. Pl.)
kṛṇvate
sie machen sich (3. Pl. Med.)
sute
beim gepressten (Soma) (Lok. Sg.)
sacā
zusammen (Adv.)
anyaiḥ
mit anderen (Instr. Pl.)
enān
diese (Akk. Pl.)
kanyā
Mädchen (Nom. Sg.) [?]
nāma-bhiḥ
mit Namen (Instr. Pl.)
sparat
möge erlangen/gewinnen (3. Sg. Inj.) [?]

indro harī yuyuje aśvinā rathaṃ bṛhaspatirviśvarūpāmupājata / ṛbhurvibhvā vājo devānagachata svapaso yajñiyambhāgamaitana

Indra schirrte die beiden Falben an, die Aśvins den Wagen; Bṛhaspati trieb die Allgestaltige (Kuh) herbei. / Ṛbhu, Vibhvan, Vāja, ihr gingt zu den Göttern; ihr Kunstfertigen, kommt zum verehrungswürdigen Anteil [?].

Wort für Wort
indraḥ
Indra (Nom. Sg.)
harī
die beiden Falben (Akk. Du.)
yuyuje
er schirrte an (3. Sg. Perf.)
aśvinā
die beiden Aśvins (Nom. Du.)
ratham
Wagen (Akk. Sg.)
bṛhaspatiḥ
Bṛhaspati (Nom. Sg.)
viśva-rūpām
allgestaltig (Akk. Sg. f.)
upa
herbei (Präverb)
ājata
er trieb (3. Sg. Impf.)
ṛbhuḥ
Ṛbhu (Nom. Sg.)
vi-bhvā
Vibhvan (Nom. Sg.)
vājaḥ
Vāja (Nom. Sg.)
devān
Götter (Akk. Pl.)
agacchata
ihr gingt (2. Pl. Impf.)
su-apasaḥ
ihr Kunstfertigen (Vok. Pl.)
yajñiyam
verehrungswürdig (Akk. Sg.)
bhāgam
Anteil (Akk. Sg.)
aitana
kommt herbei (2. Pl. Imp.) [?]

niścarmaṇo gāmariṇīta dhītibhiryā jarantā yuvaśā tākṛṇotana / saudhanvanā aśvādaśvamatakṣata yuktvā rathamupa devānayātana

Aus dem Fell habt ihr mit euren Kunstgriffen [dhīti, ‚Einsicht/Werk‘] die Kuh herausgelöst [?]; die beiden Alten habt ihr jugendlich gemacht. / Ihr Saudhanvanas zimmertet aus einem Ross ein (anderes) Ross; den Wagen angeschirrt, fuhrt ihr zu den Göttern.

Wort für Wort
niḥ
heraus (Präverb)
carmaṇaḥ
aus dem Fell (Abl. Sg.)
gām
Kuh (Akk. Sg.)
ariṇīta
ihr ließt heraus/löstet [?] (2. Pl. Impf. Med.)
dhīti-bhiḥ
mit Kunstgriffen/Einsichten (Instr. Pl.)
yā
die (Akk. Du.)
jarantā
alt (Akk. Du.)
yuvaśā
jugendlich (Akk. Du.)
tā
sie (Akk. Du.)
akṛṇotana
ihr machtet (2. Pl. Impf.)
saudhanvanāḥ
ihr Saudhanvanas (Vok. Pl.)
aśvāt
aus dem Ross (Abl. Sg.)
aśvam
Ross (Akk. Sg.)
atakṣata
ihr zimmertet (2. Pl. Impf. Med.)
yuktvā
angeschirrt habend (Absolutiv)
ratham
Wagen (Akk. Sg.)
upa
hin (Präverb)
devān
Götter (Akk. Pl.)
ayātana
ihr fuhrt (2. Pl. Impf.)

idamudakaṃ pibatetyabravītanedaṃ vā ghā pibatā muñjanejanam / saudhanvanā yadi tan neva haryatha tṛtīye gha savane mādayādhvai

‚Trinkt dieses Wasser!‘, sagtet ihr; oder: ‚Dies hier trinkt, die Muñja-Spülung [?]!‘ / Ihr Saudhanvanas, wenn euch das nicht recht gefällt, so berauscht euch beim dritten Pressen.

Wort für Wort
idam
dies (Akk. Sg. n.)
udakam
Wasser (Akk. Sg.)
pibata
trinkt (2. Pl. Imp.)
iti
so (Zitatpartikel)
abravītana
ihr sagtet (2. Pl. Impf.)
idam
dies (Akk. Sg. n.)
vā
oder (Partikel)
gha
gewiss (Partikel)
pibata
trinkt (2. Pl. Imp.)
muñja-nejanam
Muñja-Gras-Spülung/Waschwasser (Akk. Sg.) [?]
saudhanvanāḥ
ihr Saudhanvanas (Vok. Pl.)
yadi
wenn
tat
das (Akk. Sg. n.)
na-iva
nicht recht/nicht so (na-iva)
haryatha
ihr begehrt/mögt (2. Pl.)
tṛtīye
beim dritten (Lok. Sg. n.)
gha
gewiss (Partikel)
savane
bei der Somapressung (Lok. Sg.)
mādayādhvai
um euch zu berauschen (Inf. Med.)

āpo bhūyiṣṭhā ityeko abravīdagnirbhūyiṣṭha ityanyo abravīt / vadharyantīṃ bahubhyaḥ praiko abravīd ṛtā vadantaścamasānapiṃśata

‚Die Wasser sind das Meiste (das Größte)‘, sagte der eine; ‚Agni ist das Meiste‘, sagte ein anderer. / Ein Dritter verkündete vor den Vielen die (Kuh/Wolke), die den Schlag [?] lenkt; Wahrheiten redend habt ihr die Becher geformt. [Anm.: vadhar-yantī- unklar, spekulativ eine Gewitterwolke/Waffe schwingende Kuh.]

Wort für Wort
āpaḥ
Wasser (Nom. Pl.)
bhūyiṣṭhāḥ
am meisten/zahlreichsten (Nom. Pl.)
iti
so (Zitatpartikel)
ekaḥ
einer (Nom. Sg.)
abravīt
er sagte (3. Sg. Impf.)
agniḥ
Agni (Nom. Sg.)
bhūyiṣṭhaḥ
am meisten (Nom. Sg.)
iti
so (Zitatpartikel)
anyaḥ
ein anderer (Nom. Sg.)
abravīt
er sagte (3. Sg. Impf.)
vadhaḥ-yantīm
Schlag/Waffe schwingend/lenkend (Akk. Sg. f.) [?]
bahu-bhyaḥ
vor vielen (Dat. Pl.)
pra
hervor (Präverb)
ekaḥ
einer (Nom. Sg.)
abravīt
er sagte (3. Sg. Impf.)
ṛtā
Wahrheiten/Ordnungen (Akk. Pl. n.)
vadantaḥ
redend (Part. Nom. Pl.)
camasān
Becher (Akk. Pl.)
apiṃśata
ihr formtet (2. Pl. Impf. Med.)

śroṇāmeka udakaṃ gāmavajati māṃsamekaḥ piṃśati sūnayābhṛtam / ā nimrucaḥ śakṛdeko apabharat kiṃ svit putrebhyaḥ pitarā upāvatuḥ

Der eine treibt die lahme Kuh zum Wasser hinab; ein anderer zerlegt das mit dem Schlachtmesser [?] herbeigebrachte Fleisch; / einer trug bis zum Untergang [der Sonne?] den Kot fort. Was wohl haben die beiden Eltern den Söhnen (dabei) geholfen?

Wort für Wort
śroṇām
lahm (Akk. Sg. f.)
ekaḥ
einer (Nom. Sg.)
udakam
Wasser (Akk. Sg.)
gām
Kuh (Akk. Sg.)
ava
hinab (Präverb)
ajati
er treibt (3. Sg. Präs.)
māṃsam
Fleisch (Akk. Sg.)
ekaḥ
einer (Nom. Sg.)
piṃśati
er zerlegt/formt (3. Sg. Präs.)
sūnayā
mit dem Schlachtmesser/Schlachtplatz (Instr. Sg.) [?]
ābhṛtam
herbeigebracht (Akk. Sg. n.)
ā
bis (Präp.)
ni-mrucaḥ
Untergang (Abl. Sg.)
śakṛt
Kot/Mist (Akk. Sg.)
ekaḥ
einer (Nom. Sg.)
apa
weg (Präverb)
abharat
er trug (3. Sg. Impf.)
kim
was (Interr.)
svit
wohl (Partikel)
putrebhyaḥ
für die Söhne (Dat. Pl.)
pitarau
die beiden Eltern (Nom. Du.)
upa
hin (Präverb)
āvatuḥ
sie halfen (3. Du. Perf.)

udvatsvasmā akṛṇotana tṛṇaṃ nivatsvapaḥ svapasyaya naraḥ / agohyasya yadasastanā gṛhe tadadyedam ṛbhavo nānu gachatha

Auf den Höhen habt ihr ihm Gras gemacht, in den Tiefen Wasser, ihr Männer, mit kunstfertigem Streben [?]. / Als ihr im Haus des Agohya [‚des Nicht-zu-Verbergenden‘?] schlieft: das folgt ihr heute, Ṛbhus, nicht nach [?].

Wort für Wort
udvat-su
auf den Höhen (Lok. Pl.)
asmai
ihm (Dat. Sg.)
akṛṇotana
ihr machtet (2. Pl. Impf.)
tṛṇam
Gras (Akk. Sg.)
nivat-su
in den Tiefen (Lok. Pl.)
apaḥ
Wasser (Akk. Pl.)
su-apasyayā
mit Kunstfertigkeit/Werkeifer (Instr. Sg.) [?]
naraḥ
Männer (Vok. Pl.)
agohyasya
des Agohya [?] (Gen. Sg.)
yat
als/dass (Rel.)
asastana
ihr schlieft (2. Pl. Impf.)
gṛhe
im Haus (Lok. Sg.)
tat
das (Akk. Sg. n.)
adya
heute (Adv.)
idam
dies (Akk. Sg. n.)
ṛbhavaḥ
Ṛbhus (Vok. Pl.)
na
nicht
anu
nach (Präverb)
gacchatha
ihr geht/folgt (2. Pl. Präs.)

sammīlya yad bhuvanā paryasarpata kva svit tātyā pitara vaasatuḥ / aśapata yaḥ karasnaṃ va adade yaḥ prābravīt protasma abravītana

Als ihr die Augen schließend die Welten umkreistet – wo waren da wohl eure beiden Eltern [?]? / Den, der euch die Hand [karasna, ?] nahm, verfluchtet ihr; dem, der es verkündete, sagtet ihr (es) zu.

Wort für Wort
sam-mīlya
schließend/zusammenkneifend (Absolutiv)
yat
als
bhuvanā
Welten (Akk. Pl. n.)
pari-asarpata
ihr umkriecht/umkreistet (2. Pl. Impf.)
kva
wo
svit
wohl (Partikel)
tātyā
tātya- (unklar) [?]
pitarā
Eltern (Nom. Du.)
vaḥ
euch/eure (Gen./Dat. Pl.)
āsatuḥ
sie beide waren (3. Du. Perf.)
aśapata
ihr verfluchtet (2. Pl. Impf. Med.)
yaḥ
der (Rel. Nom. Sg.)
karasnam
Hand/Arm (Akk. Sg.) [?]
vaḥ
euch (Dat./Gen. Pl.)
ādade
er nahm (3. Sg. Perf. Med.)
yaḥ
der (Rel. Nom. Sg.)
pra
hervor (Präverb)
abravīt
er sagte (3. Sg. Impf.)
pro iti
hin/fürwahr (Partikel pro u)
tasmai
ihm (Dat. Sg.)
abravītana
ihr sagtet (2. Pl. Impf.)

suṣupvāṃsa ṛbhavastadapṛchatāgohya ka idaṃ no abūbudhat / śvānaṃ basto bodhayitāramabravīt samvatsara idamadyā vyakhyata

Eingeschlafen fragten die Ṛbhus danach: ‚Agohya, wer hat uns dies (hier) aufgeweckt?‘ / Der Bock sagte, der Hund sei der Erwecker. Im (Ablauf eines) Jahres habt ihr dies heute erblickt/kundgetan [?].

Wort für Wort
suṣupvāṃsaḥ
eingeschlafen (Perf.-Part. Nom. Pl.)
ṛbhavaḥ
Ṛbhus (Nom. Pl.)
tat
danach/das (Akk.)
apṛcchata
sie fragten (3. Pl. Impf. Med.)
agohya
Agohya [?] (Vok. Sg.)
kaḥ
wer (Interr.)
idam
dies (Akk. Sg. n.)
naḥ
uns (Akk. Pl.)
abūbudhat
er hat geweckt (3. Sg. Aor. Kaus.)
śvānam
Hund (Akk. Sg.)
bastaḥ
Bock (Nom. Sg.)
bodhayitāram
Erwecker (Akk. Sg.)
abravīt
er sagte (3. Sg. Impf.)
saṃvatsare
im Jahr (Lok. Sg.)
idam
dies (Akk. Sg. n.)
adya
heute (Adv.)
vi
auseinander/hervor (Präverb)
akhyata
ihr erblicktet/tatet kund (2. Pl. Aor. Med.) [?]

divā yanti maruto bhūmyāgnirayaṃ vāto antarikṣeṇa yati / adbhiryati varuṇaḥ samudrairyuṣmānichantaḥ śavaso napātaḥ

Durch den Himmel [?] ziehen die Maruts, über die Erde geht Agni, dieser Wind fährt durch den Luftraum; / mit den Wassern geht Varuṇa, mit den Meeren – euch suchend, ihr Abkömmlinge der Kraft. [Anm.: divā auch ‚bei Tage‘ möglich; die Parallelität mit bhūmyā/antarikṣeṇa spricht für ‚durch den Himmel‘.]

Wort für Wort
divā
durch den Himmel/bei Tage (Instr. Sg.) [?]
yānti
sie gehen (3. Pl.)
marutaḥ
Maruts (Nom. Pl.)
bhūmyā
über die Erde (Instr. Sg.)
agniḥ
Agni (Nom. Sg.)
ayam
dieser (Nom. Sg. m.)
vātaḥ
Wind (Nom. Sg.)
antarikṣeṇa
durch den Luftraum (Instr. Sg.)
yāti
er geht (3. Sg.)
at-bhiḥ
mit Wassern (Instr. Pl.)
yāti
er geht (3. Sg.)
varuṇaḥ
Varuṇa (Nom. Sg.)
samudraiḥ
mit Meeren (Instr. Pl.)
yuṣmān
euch (Akk. Pl.)
icchantaḥ
suchend/wünschend (Part. Nom. Pl.)
śavasaḥ
der Kraft (Gen. Sg.)
napātaḥ
Abkömmlinge/Enkel (Vok. Pl.)

Interaktive Leseansicht des ganzen Werks