Kapitel 53: Saṃjayavākyam
Saṃjayas scharfe Erwiderung an Dhṛtarāṣṭra
Sprecherwechsel: Saṃjaya antwortet auf Dhṛtarāṣṭras langes Klage- und Furchtmonolog (Kap.50-52) mit scharfer Kritik - er wirft dem König vor, die Pāṇḍavas von Anfang an betrogen und beim Würfelspiel wie ein Kind über ihre Niederlage gelacht zu haben, erinnert an die Rettung von Dhṛtarāṣṭras Söhnen durch Arjuna (Ghoṣayātrā-Episode), zählt Arjunas/Kṛṣṇas Überlegenheit auf (Gāṇḍīva, Sudarśana-Cakra, Hanumān-Banner), stellt fest, dass die Verbündeten (Matsyas, Pāñcālas, Kekayas, Śālveyas, Śūrasenas) sich von Dhṛtarāṣṭra abgewandt haben und zu den Pāṇḍavas übergegangen sind, und schließt mit dem Verweis, dass er selbst und Vidura all dies bereits beim Würfelspiel vorausgesagt hatten - Dhṛtarāṣṭras jetziges Klagen sei daher zwecklos. Bildet den rhetorischen Abschluss der Furcht-Monolog-Sequenz (Kap.50-53). Die Redeebene bleibt formal offen (SQ Tiefe 1, kein explizites Redeende), läuft vermutlich in Kap.54 weiter.
‘Saṃjaya sprach: ‚So ist es, großer König, wie du sagst, Bhārata - im Krieg zeigt sich der Untergang der Kṣatriyas durch das Gāṇḍīva.
Wort für Wort
saṃjaya uvāca
Saṃjaya sprach (Nom. + 3.Sg.Perf.)
evam etan mahārāja
so ist es, großer König (Adv. + Nom. + Vok.)
yathā vadasi bhārata
wie du sagst, Bhārata (Konj. + 2.Sg.Präs. + Vok.)
yuddhe vināśaḥ kṣatrasya gāṇḍīvena pradṛśyate
im Krieg zeigt sich der Untergang der Kṣatriyas durch das Gāṇḍīva (Lok. + Nom. + Gen. + Instr. + 3.Sg.Präs.Pass.)
[Anm.: Echter Sprecherwechsel - Dhṛtarāṣṭras seit Kap.50 offene Rede schließt hier, Saṃjayas Erwiderung öffnet unmittelbar eine neue SQ-Ebene (close-then-reopen im selben Vers, Tiefe bleibt 1). Saṃjaya antwortet nun mit scharfer Kritik an Dhṛtarāṣṭras Verhalten beim Würfelspiel und danach.]
Doch dies verstehe ich nicht an dir, dem sonst so Beständigen: dass du, der du das Wesen des Linkshändigen kennst, dich stets dem Willen deines Sohnes unterwirfst.
Wort für Wort
idaṃ tu nābhijānāmi
doch dies verstehe ich nicht (Akk. + Partikel + Neg. + 1.Sg.Präs.)
tava dhīrasya nityaśaḥ
an dir, dem Beständigen, stets (Gen. + Gen. + Adv.)
yat putravaśam āgaccheḥ
dass du dich dem Willen deines Sohnes unterwirfst (Konj. + Akk., Kompositum + 2.Sg.Opt.)
sattvajñaḥ savyasācinaḥ
der du das Wesen des Linkshändigen kennst (Nom., Kompositum + Gen., Kompositum)
Jetzt ist nicht die Zeit dafür, großer König, der du stets Unrecht begangen hast - denn von dir selbst wurden die Pārthas von Anfang an hintergangen, Stier der Bharatas.
Wort für Wort
naiṣa kālo mahārāja
dies ist nicht die Zeit, großer König (Neg. + Nom. + Nom. + Vok.)
tava śaśvat kṛtāgasaḥ
für dich, der du stets Unrecht begangen hast (Gen. + Adv. + Nom., Kompositum)
tvayā hy evāditaḥ pārthā nikṛtā
denn von dir selbst wurden von Anfang an die Pārthas hintergangen (Instr. + Partikel + Partikel + Adv. + Nom.Pl. + Ptz.Perf.Pass.Nom.Pl.)
pitā śreṣṭhaḥ suhṛd yaś ca samyak praṇihitātmavān āstheyaṃ hi hitaṃ tena na drogdhā gurur ucyate
Der Vater ist der beste Freund, wer auch immer mit rechtem Sinn (für andere) da ist - dessen Wohlwollen soll man befolgen; ein Betrüger aber wird nicht Lehrer genannt.
Wort für Wort
pitā śreṣṭhaḥ suhṛd yaś ca
der Vater ist der beste Freund, wer auch immer (Nom. + Nom. + Nom. + Nom. + Konj.)
samyak praṇihitātmavān
mit recht gefasstem Sinn (Adv. + Nom., Kompositum)
āstheyaṃ hi hitaṃ tena
denn dessen Wohlwollen soll man befolgen (Gerundivum.Nom. + Partikel + Akk. + Instr.)
na drogdhā gurur ucyate
ein Betrüger wird nicht Lehrer genannt (Neg. + Nom. + Nom. + 3.Sg.Präs.Pass.)
Du hast damals ignoriert, wie die Pārthas mit harten Worten angesprochen wurden, weil du dachtest: „Wir gewinnen das ganze Königreich“ - den drohenden Absturz aber siehst du nicht.
Wort für Wort
paruṣāṇy ucyamānān
die mit harten Worten Angesprochenen (Akk.Pl. + Ptz.Präs.Pass.Akk.Pl.)
sma purā pārthān upekṣase
du hast früher die Pārthas ignoriert (Partikel + Adv. + Akk.Pl. + 2.Sg.Präs.Med.)
kṛtsnaṃ rājyaṃ jayantīti
weil du dachtest 'wir gewinnen das ganze Königreich' (Akk. + Akk. + 3.Pl.Präs. + Zitatpartikel)
prapātaṃ nānupaśyasi
den drohenden Absturz siehst du nicht (Akk. + Neg. + 2.Sg.Präs.)
Das väterliche Königreich, großer König, die Kurus samt dem Jāṅgala-Land, gehörte dir - und dazu erlangtest du noch die gesamte, von den Helden eroberte Erde.
Wort für Wort
pitryaṃ rājyaṃ mahārāja
das väterliche Königreich, großer König (Akk. + Akk. + Vok.)
kuravas te sajāṅgalāḥ
die Kurus samt dem Jāṅgala-Land, dein (Nom.Pl. + Gen. + Nom.Pl., Kompositum)
atha vīrair jitāṃ bhūmim akhilāṃ pratyapadyathāḥ
und die von den Helden eroberte gesamte Erde hast du erlangt (Konj. + Instr.Pl. + Akk. + Akk. + Akk. + 2.Sg.Impf.Med.)
grastān gandharvarājena majjato hy aplave 'mbhasi ānināya punaḥ pārthaḥ putrāṃs te rājasattama
Der Pārtha brachte deine Söhne zurück, die vom Gandharva-König gefangen genommen worden waren und im bootlosen Wasser zu versinken drohten, bester der Könige.
Wort für Wort
grastān gandharvarājena
die vom Gandharva-König Ergriffenen (Akk.Pl.Ptz.Perf. + Instr., Kompositum)
majjato hy aplave 'mbhasi
die im bootlosen Wasser Versinkenden (Akk.Pl.Ptz.Präs. + Partikel + Lok. + Lok.)
ānināya punaḥ pārthaḥ
brachte der Pārtha wieder zurück (3.Sg.Perf.Kaus. + Adv. + Nom.)
putrāṃs te rājasattama
deine Söhne, bester der Könige (Akk.Pl. + Gen. + Vok., Kompositum)
[Anm.: Bezug auf die Ghoṣayātrā-Episode (Rinderraub im Virāṭaparva), in der die Pāṇḍavas Duryodhana und die Kauravas aus der Gefangenschaft der Gandharvas befreiten.]
Wenn Arjuna zahlreiche scharfe Pfeilscharen herabregnen lässt, könnten selbst die Ozeane austrocknen - wie viel mehr dann die aus Fleisch geborenen Wesen.
Wort für Wort
pravarṣataḥ śaravrātān arjunasya śitān bahūn
wenn Arjuna zahlreiche scharfe Pfeilscharen herabregnen lässt (Gen.Ptz.Präs. + Akk.Pl., Kompositum + Gen. + Akk.Pl. + Akk.Pl.)
apy arṇavā viśuṣyeyuḥ
selbst die Ozeane könnten austrocknen (Partikel + Nom.Pl. + Opt.3.Pl.)
kiṃ punar māṃsayonayaḥ
wie viel mehr die aus Fleisch geborenen Wesen (Interrogativ. + Adv. + Nom.Pl., Kompositum)
vānaro rocamānaś ca ketuḥ ketumatāṃ varaḥ evam etāni saratho vahañ śvetahayo raṇe kṣapayiṣyati no rājan kālacakram ivodyatam
Und der leuchtende Affe als Feldzeichen ist das beste der Feldzeichen - all dies zusammen tragend, wird der Weißpferdige mit seinem Wagen im Kampf uns vernichten, o König, wie das erhobene Rad der Zeit.
Wort für Wort
vānaro rocamānaś ca ketuḥ
und der leuchtende Affe als Feldzeichen (Nom. + Nom.Ptz.Präs. + Konj. + Nom.)
ketumatāṃ varaḥ
das beste unter den Feldzeichen (Gen.Pl. + Nom.)
evam etāni saratho vahañ śvetahayo raṇe
all dies mit seinem Wagen tragend, der Weißpferdige, im Kampf (Adv. + Akk.Pl. + Nom. + Ptz.Präs.Nom. + Nom., Kompositum + Lok.)
kṣapayiṣyati no rājan kālacakram ivodyatam
wird uns vernichten, o König, wie das erhobene Rad der Zeit (3.Sg.Fut.Kaus. + Akk.Pl. + Vok. + Akk., Kompositum + Partikel + Akk.Ptz.Perf.)
[Anm.: 'der leuchtende Affe' bezeichnet Hanumān, der auf Arjunas Wagenbanner sitzt; 'der Weißpferdige' (śvetahaya) ist ein Beiname Arjunas, dessen Wagenpferde weiß sind.]
Wenn sie so dein fast gänzlich von Bhīma erschlagenes, versinkendes Heer sehen, werden die von Duryodhana angeführten Kauravas dem Untergang entgegengehen.
Wort für Wort
tathā bhīmahataprāyāṃ majjantīṃ tava vāhinīm
so, dein fast gänzlich von Bhīma erschlagenes, versinkendes Heer (Konj. + Akk., Kompositum + Akk.Ptz.Präs. + Gen. + Akk.)
duryodhanamukhā dṛṣṭvā
die von Duryodhana angeführten, sehend (Nom.Pl., Kompositum + Absolutiv)
kṣayaṃ yāsyanti kauravāḥ
werden die Kauravas dem Untergang entgegengehen (Akk. + 3.Pl.Fut. + Nom.Pl.)
matsyās tvām adya nārcanti pāñcālāś ca sakekayāḥ śālveyāḥ śūrasenāś ca sarve tvām avajānate pārthaṃ hy ete gatāḥ sarve vīryajñās tasya dhīmataḥ
Die Matsyas ehren dich heute nicht mehr, ebenso wenig die Pāñcālas samt den Kekayas; die Śālveyas und Śūrasenas, sie alle verachten dich - denn alle diese, die seine Tapferkeit kennen, sind zu dem weisen Pārtha übergegangen.
Wort für Wort
matsyās tvām adya nārcanti
die Matsyas ehren dich heute nicht (Nom.Pl. + Akk. + Adv. + Neg. + 3.Pl.Präs.)
pāñcālāś ca sakekayāḥ
und die Pāñcālas samt den Kekayas (Nom.Pl. + Konj. + Nom.Pl., Kompositum)
śālveyāḥ śūrasenāś ca sarve tvām avajānate
die Śālveyas und Śūrasenas, alle verachten dich (Nom.Pl. + Nom.Pl. + Konj. + Nom.Pl. + Akk. + 3.Pl.Präs.Med.)
pārthaṃ hy ete gatāḥ sarve vīryajñās tasya dhīmataḥ
denn alle diese, die seine Tapferkeit kennen, sind zum Pārtha übergegangen, dem Weisen (Akk. + Partikel + Nom.Pl. + Ptz.Perf.Nom.Pl. + Nom.Pl. + Nom.Pl., Kompositum + Gen. + Gen.)
anarhān eva tu vadhe dharmayuktān vikarmaṇā sarvopāyair niyantavyaḥ sānugaḥ pāpapūruṣaḥ tava putro mahārāja nātra śocitum arhasi
Durch die Missetat sind die Rechtschaffenen, die den Tod nicht verdienen, in Gefahr geraten - dein sündiger Sohn muss samt seinem Gefolge mit allen Mitteln gebändigt werden, großer König; darüber solltest du nicht trauern.
Wort für Wort
anarhān eva tu vadhe dharmayuktān
die, obwohl rechtschaffen, den Tod nicht verdienen (Akk.Pl. + Partikel + Partikel + Lok. + Akk.Pl., Kompositum)
vikarmaṇā
durch die Missetat (Instr.)
sarvopāyair niyantavyaḥ
muss mit allen Mitteln gebändigt werden (Instr.Pl., Kompositum + Gerundivum.Nom.)
sānugaḥ pāpapūruṣaḥ tava putro mahārāja
dein sündiger Sohn samt seinem Gefolge, großer König (Nom., Kompositum + Nom., Kompositum + Gen. + Nom. + Vok.)
nātra śocitum arhasi
darüber solltest du nicht trauern (Neg. + Adv. + Infinitiv + 2.Sg.Präs.)
[Anm.: 'die Rechtschaffenen, die den Tod nicht verdienen' [?] bezieht sich vermutlich auf die Pāṇḍavas, denen durch Duryodhanas Missetat Unrecht widerfahren ist.]
dyūtakāle mayā coktaṃ vidureṇa ca dhīmatā yad idaṃ te vilapitaṃ pāṇḍavān prati bhārata anīśeneva rājendra sarvam etan nirarthakam
Was zur Zeit des Würfelspiels von mir und dem weisen Vidura schon gesagt wurde - dieses dein jetziges Klagen über die Pāṇḍavas, Bhārata, gleicht dem eines Machtlosen, König der Könige: all dies ist zwecklos.
Wort für Wort
dyūtakāle mayā coktaṃ vidureṇa ca dhīmatā
zur Zeit des Würfelspiels wurde von mir und dem weisen Vidura gesagt (Lok., Kompositum + Instr. + Konj. + Ptz.Perf.Akk. + Instr. + Konj. + Instr.)
yad idaṃ te vilapitaṃ pāṇḍavān prati bhārata
was du jetzt in Bezug auf die Pāṇḍavas beklagst, Bhārata (Konj. + Akk. + Gen. + Akk. + Akk.Pl. + Präp. + Vok.)
anīśeneva rājendra
wie von einem Machtlosen, König der Könige (Instr. + Partikel + Vok., Kompositum)
sarvam etan nirarthakam
all dies ist zwecklos (Nom. + Nom. + Nom.)
[Anm.: Kapitelschluss - Saṃjayas Rede bleibt formal offen (SQ Tiefe 1), da kein 'iti' oder Sprecherwechsel den Abschnitt schließt; Fortsetzung vermutlich in Kap.54.]