Kapitel 55: bhīṣmayudhiṣṭhirasamāgamaḥ
Bhīṣma lädt Yudhiṣṭhira ein, ihn nach den Dharmas zu fragen
Bhīṣma erklärt, nur Yudhiṣṭhira solle ihn befragen; Kṛṣṇa nennt dessen Scham als Grund für sein Zögern, und Bhīṣma beruhigt ihn mit dem Kṣatriya-Dharma. Yudhiṣṭhira tritt schließlich heran.
vaiśaṃpāyana uvāca; athābravīn mahātejā vākyaṃ kauravanandanaḥ; hanta dharmān pravakṣyāmi dṛḍhe vāṅmanasī mama; tava prasādād govinda bhūtātmā hy asi śāśvataḥ
Vaiśaṃpāyana sprach: Da sprach der hochgemute Freudenspender der Kurus [Bhīṣma] die Worte: „Wohlan, ich will die Dharmas verkünden; fest sind mir Rede und Geist durch deine Gnade, Govinda; denn du bist das ewige Selbst der Wesen.“
Wort für Wort
vaiśaṃpāyana uvāca
Vaiśaṃpāyana sprach (Perf. 3.Sg.)
athābravīn mahātejāḥ
da sprach der sehr Glanzvolle (Impf. 3.Sg./Nom.)
vākyaṃ kauravanandanaḥ
die Rede, der Freudenspender der Kauravas (Akk./Nom.)
hanta dharmān pravakṣyāmi
wohlan, die Dharmas werde ich verkünden (Part./Akk.Pl./1.Sg.Fut.)
dṛḍhe vāṅmanasī mama
fest sind Rede und Geist mir (Nom.Du.Fem./Gen.)
tava prasādād govinda
durch deine Gnade, Govinda (Abl./Vok.)
bhūtātmā hy asi śāśvataḥ
denn du bist das Selbst der Wesen, ewig (Nom./2.Sg.Präs./Nom.)
yo na kāmān na saṃrambhān na bhayān nārthakāraṇāt; kuryād adharmaṃ dharmātmā sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ
Der weder aus Begierde noch aus Zorn, weder aus Furcht noch um eines Vorteils willen Unrecht tun würde, der Dharmagesinnte – dieser Pāṇḍava soll mich fragen.
Wort für Wort
yo na kāmān na saṃrambhān
der nicht aus Begierden, nicht aus Zorn (Rel./Abl.Pl./Abl.Pl.)
na bhayān nārthakāraṇāt
nicht aus Furcht, nicht aus dem Grund des Vorteils (Abl./Abl.)
kuryād adharmaṃ dharmātmā
würde Unrecht tun, der Dharmagesinnte (Opt. 3.Sg./Akk./Nom.)
ijyādhyayananityaś ca dharme ca nirataḥ sadā; śāntaḥ śrutarahasyaś ca sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ
Der stets dem Opfer und dem Studium ergeben und immer im Dharma verwurzelt ist, friedvoll und kundig der geheimen Lehren des Veda – dieser Pāṇḍava soll mich fragen.
Wort für Wort
ijyādhyayananityaś ca
und stets dem Opfern und Studieren zugetan (Nom.)
dharme ca nirataḥ sadā
und im Dharma stets ergeben (Lok./Nom./Adv.)
śāntaḥ śrutarahasyaś ca
friedvoll und kundig der geheimen Lehren des Gehörten (Nom.)
Vāsudeva sprach: Von höchster Scham erfüllt ist jener dharmagesinnte Yudhiṣṭhira; aus Furcht vor einem Fluch voller Angst tritt er nicht an dich heran.
pūjyān mānyāṃś ca bhaktāṃś ca gurūn saṃbandhibāndhavān; arghyārhān iṣubhir hatvā bhavantaṃ nopasarpati
Nachdem er Verehrungswürdige, Achtenswerte, Ergebene, Lehrer, Verwandte und Sippenangehörige, Ehrengabenwürdige, mit Pfeilen erschlagen hat, tritt er nicht an dich heran.
Wort für Wort
pūjyān mānyāṃś ca bhaktāṃś ca
Verehrungswürdige, Achtenswerte und Ergebene (Akk.Pl.)
gurūn saṃbandhibāndhavān
Lehrer, Verwandte und Sippenangehörige (Akk.Pl.)
arghyārhān iṣubhir hatvā
Ehrengabenwürdige mit Pfeilen erschlagen habend (Akk.Pl./Instr.Pl./Abs.)
Bhīṣma sprach: Wie für die Brahmanen Gabe, Studium und Askese Dharma sind, so ist es für die Kṣatriyas, Kṛṣṇa, das Hinwerfen des Körpers in der Schlacht.
Wort für Wort
bhīṣma uvāca
Bhīṣma sprach (Perf.)
brāhmaṇānāṃ yathā dharmaḥ
wie für die Brahmanen der Dharma (Gen.Pl./Nom.)
dānam adhyayanaṃ tapaḥ
Gabe, Studium, Askese (Nom.)
kṣatriyāṇāṃ tathā kṛṣṇa
für die Kṣatriyas so, Kṛṣṇa (Gen.Pl./Vok.)
samare dehapātanam
in der Schlacht das Fallenlassen des Körpers (Lok./Nom.)
Väter, Großväter, Söhne, Lehrer, Verwandte und Sippenangehörige – wer diese, wenn sie sich zu Unrecht verhalten, in der Schlacht erschlägt, dem ist dies gerade Dharma.
Wort für Wort
pitṝn pitāmahān putrān
Väter, Großväter, Söhne (Akk.Pl.)
gurūn saṃbandhibāndhavān
Lehrer, Verwandte, Sippenangehörige (Akk.Pl.)
mithyāpravṛttān yaḥ saṃkhye
die zu Unrecht Handelnden, wer im Kampf (Akk.Pl./Rel./Lok.)
nihanyād dharma eva saḥ
erschlagen würde: Dharma ist das gerade (Opt. 3.Sg./Nom./Part./Nom.)
yo lobhān na samīkṣeta dharmasetuṃ sanātanam; nihanti yas taṃ samare kṣatriyo vai sa dharmavit; lohitodāṃ keśatṛṇāṃ gajaśailāṃ dhvajadrumām; mahīṃ karoti yuddheṣu kṣatriyo yaḥ sa dharmavit
Wer aus Gier die ewige Dharma-Brücke nicht beachtet, [und] wer ihn in der Schlacht erschlägt, der Kṣatriya kennt fürwahr den Dharma; wer in den Kämpfen die Erde zu einer macht, deren Wasser Blut, deren Gras Haare, deren Berge Elefanten und deren Bäume Banner sind, der Kṣatriya kennt den Dharma.
Wort für Wort
yo lobhān na samīkṣeta
wer aus Gier nicht beachtet (Rel./Abl./Opt. 3.Sg.)
dharmasetuṃ sanātanam
die Dharma-Brücke, die ewige (Akk.)
nihanti yas taṃ samare
wer ihn in der Schlacht erschlägt (3.Sg.Präs./Rel./Akk./Lok.)
kṣatriyo vai sa dharmavit
der Kṣatriya fürwahr, der ist dharmakundig (Nom./Part./Nom.)
lohitodāṃ keśatṛṇām
die Blutwasser, Haargras hat (Akk.Fem., Bahuvrīhi)
gajaśailāṃ dhvajadrumām
mit Elefanten als Bergen, Bannern als Bäumen (Akk.Fem., Bahuvrīhi)
mahīṃ karoti yuddheṣu
die Erde macht er in den Kämpfen (Akk./3.Sg.Präs./Lok.Pl.)
kṣatriyo yaḥ sa dharmavit
der Kṣatriya, der: der ist dharmakundig (Nom./Rel./Nom.)
Zusatzpassage der kritischen Ausgabe (nur in einem Teil der Handschriften überliefert). Zusatzpassage; der erste Satz (yo ... nihanti yas taṃ) ist syntaktisch holprig, der Bezug von taṃ (dharmasetum-Verächter?) ist unsicher [?].
āhūtena raṇe nityaṃ yoddhavyaṃ kṣatrabandhunā; dharmyaṃ svargyaṃ ca lokyaṃ ca yuddhaṃ hi manur abravīt
Von einem zum Kṣatriya Geborenen ist, wenn er gerufen wird, stets im Kampf zu kämpfen; denn Manu hat den Kampf dharmagemäß, himmelsfördernd und weltfördernd genannt.
Wort für Wort
āhūtena raṇe nityam
von einem Gerufenen im Kampf, stets (Instr./Lok./Adv.)
yoddhavyaṃ kṣatrabandhunā
ist zu kämpfen von dem Kṣatriya (Gerundiv/Instr.)
dharmyaṃ svargyaṃ ca lokyaṃ ca
dharmagemäß, himmelsfördernd und weltdienlich (Nom.n.)
yuddhaṃ hi manur abravīt
der Kampf, denn Manu sprach (Nom./Part./Nom./Impf.)