Quellen der Menschheit

Agni-Purāṇa

Kapitel 216: gāyatrīnirvāṇam Die Erlösung durch die Gāyatrī

Agni erläutert Wort für Wort die Gāyatrī (Sāvitrī): Etymologien von gāyatrī, sāvitrī, bharga, vareṇya, dhīmahi, naḥ, dhiyaḥ und codayāt, die Identität des Sonnenlichts mit Viṣṇu bzw. dem höchsten Brahman und die Meditation „Ich bin Brahman“. Einige Stellen sind verderbt (sāvitrīya V. 2, mahadājyaṃ V. 10, tattvaṃ sadasi V. 17).

agnir uvāca | evaṃ sandhyāvidhiṃ kṛtvā gāyatrīñca japet smaret / gāyañcchiṣyān yatastrāyet bhāryāṃ prāṇāṃstathaiva ca //

Agni sprach: Nachdem man so die Vorschrift der Dämmerungsandacht (sandhyā) vollzogen hat, rezitiere man die Gāyatrī und gedenke ihrer. Weil sie, gesungen (gāyan), die Schüler, die Ehefrau und ebenso die Lebenshauche schützt (trāyet),

Wort für Wort
sandhyā-vidhim kṛtvā
die Dämmerungsandacht vollzogen habend
japet smaret
rezitiere, gedenke
gāyan
gesungen, singend
śiṣyān
die Schüler
yataḥ trāyet
weil sie schützt
bhāryām prāṇān
die Ehefrau, die Lebenshauche

gāyañcchiṣyān wohl gāyan + śiṣyān; Etymologie gāyatrī < gai „singen“ + trai „schützen“.

tataḥ smṛteyaṃ gāyatrī sāvitrīya tato yataḥ / prakāśanātsā saviturvāgrūpatvāt sarasvatī //

deshalb wird sie Gāyatrī genannt; Sāvitrī aber, weil sie Savitṛ [die Sonne] offenbar macht; Sarasvatī, weil sie das Wesen der Rede hat.

Wort für Wort
smṛtā iyam gāyatrī
sie heißt Gāyatrī
sāvitrī
Sāvitrī
prakāśanāt savituḥ
weil sie Savitṛ offenbar macht
vāk-rūpatvāt
weil sie das Wesen der Rede hat
sarasvatī
Sarasvatī

sāvitrīya tato yataḥ verderbt; wohl sāvitrī ca tato yataḥ.

taj jyotiḥ paramaṃ brahma bhargastejo yataḥ smṛtaṃ / bhā dīptāviti rūpaṃ hi bhrasjaḥ pāke 'tha tat smṛtaṃ //

Jenes Licht ist das höchste Brahman, da „bharga“ als Glanz gilt. [Es leitet sich ab von] bhā „im Sinne von Leuchten“ – das ist die Form –, oder von bhrasj „im Sinne von Rösten“; so ist es überliefert.

Wort für Wort
tat jyotiḥ
jenes Licht
param brahma
das höchste Brahman
bhargaḥ tejaḥ
bharga = Glanz
bhā dīptau
bhā im Sinne von Leuchten
bhrasjaḥ pāke
bhrasj im Sinne von Rösten

Grammatische Etymologien von bharga im Stil der Dhātupāṭha-Angaben.

oṣadhyādikaṃ pacati bhrājṛ dīptau tathā bhavet / bhargaḥ syād bhrājata iti bahulaṃ chanda īritaṃ //

Es kocht [d. h. lässt reifen] die Pflanzen und dergleichen. Ebenso [kann es] von bhrāj „im Sinne von Leuchten“ [kommen]: „bharga“ wäre [dann] von „bhrājate“ [abgeleitet]; im Veda gilt [die Bildung] als vielfältig [Anm.: d. h. unregelmäßig].

Wort für Wort
oṣadhi-ādikam pacati
kocht die Pflanzen usw.
bhrājṛ dīptau
bhrāj im Sinne von Leuchten
bhrājate iti
von „bhrājate“
bahulam chandasi
im Veda vielfältig
īritam
wird gesagt

bahulaṃ chandasi: grammatische Formel für vedische Unregelmäßigkeiten.

vareṇyaṃ sarvatejobhyaḥ śreṣṭhaṃ vai paramaṃ padaṃ / svargāpavargakāmair vā varaṇīyaṃ sadaiva hi //

„vareṇyam“ [bedeutet]: das Beste unter allen Lichtern, der höchste Standort; oder: das von denen, die Himmel und Erlösung wünschen, stets Zu-Erwählende,

Wort für Wort
vareṇyam
das Erwählenswerte
sarva-tejobhyaḥ śreṣṭham
das Beste aller Lichter
paramam padam
der höchste Standort
svarga-apavarga-kāmaiḥ
von denen, die Himmel und Erlösung wünschen
varaṇīyam sadā
stets zu erwählen

vṛṇotervaraṇārthatvājjāgratsvapnādivarjitaṃ / nityaśuddhabuddhamekaṃ satyantaddhīmahīśvaraṃ //

weil vṛ die Bedeutung „erwählen“ hat. Das von Wachen, Traum und dergleichen freie, ewig reine, erwachte, eine, wahre – jenes, den Herrn, bedenken wir (dhīmahi).

Wort für Wort
vṛṇoteḥ varaṇa-arthatvāt
weil vṛ „erwählen“ bedeutet
jāgrat-svapna-ādi-varjitam
frei von Wachen, Traum usw.
nitya-śuddha-buddham
ewig rein und erwacht
ekam satyam
das eine Wahre
dhīmahi īśvaram
wir bedenken den Herrn

dhīmahīśvaraṃ = dhīmahi īśvaram.

ahaṃ brahma paraṃ jyotirdhyayemahi vimuktaye / taj jyotirbhagavān viṣṇurjagajjanmādikāraṇaṃ //

„Ich bin Brahman, das höchste Licht“ – so wollen wir zur Erlösung meditieren. Jenes Licht ist der erhabene Viṣṇu, die Ursache von Entstehung und dergleichen der Welt.

Wort für Wort
aham brahma
ich bin Brahman
param jyotiḥ
das höchste Licht
dhyāyemahi
wir wollen meditieren
vimuktaye
zur Erlösung
jagat-janma-ādi-kāraṇam
Ursache von Entstehung usw. der Welt

dhyayemahi für dhyāyemahi.

śivaṃ kecit paṭhanti sma śaktirūpaṃ paṭhanti ca / kecit sūryaṅkecidagniṃ vedagā agnihotriṇaḥ //

Manche lesen [es als] Śiva, und [manche] lesen [es als] die Gestalt der Śakti; manche als Sūrya, manche – die vedakundigen Feueropferer – als Agni.

Wort für Wort
śivam kecit paṭhanti
manche lesen Śiva
śakti-rūpam
die Gestalt der Śakti
kecit sūryam
manche Sūrya
veda-gāḥ
die Vedakundigen
agnihotriṇaḥ
die Feueropferer

agnyādirūpo viṣṇurhi vedādau brahma gīyate / tat padaṃ paramaṃ viṣṇordevasya savituḥ smṛtaṃ //

Denn Viṣṇu hat die Gestalt von Agni und den übrigen; am Anfang des Veda wird er als Brahman besungen. Jener höchste Standort Viṣṇus gilt als [der] des Gottes Savitṛ.

Wort für Wort
agni-ādi-rūpaḥ viṣṇuḥ
Viṣṇu in Gestalt von Agni usw.
veda-ādau
am Anfang des Veda
brahma gīyate
wird als Brahman besungen
tat padam paramam viṣṇoḥ
jener höchste Standort Viṣṇus
devasya savituḥ
des Gottes Savitṛ

mahadājyaṃ sūyate hi svayaṃ jyotirhariḥ prabhuḥ / parjanyo vāyurādityaḥ śītoṣṇādyaiś ca pācayet //

Denn das Mahat und das Übrige wird hervorgebracht (sūyate) [Anm.: Deutung von savitṛ aus sū „hervorbringen“]; Hari, der Herr, ist selbst Licht. Als Parjanya, Vāyu und Āditya lässt er durch Kälte, Hitze und dergleichen reifen.

Wort für Wort
mahat-ādyam
das Mahat usw.
sūyate
wird hervorgebracht
svayam jyotiḥ
selbst Licht
parjanyaḥ vāyuḥ ādityaḥ
Parjanya, Vāyu, Āditya
śīta-uṣṇa-ādyaiḥ pācayet
lässt durch Kälte, Hitze usw. reifen

mahadājyaṃ („großes Butterschmalz“) sinnlos; wohl für mahadādyaṃ „das Mahat usw.“ verderbt.

agnau prāstāhutiḥ samyagādityamupatiṣṭhate / ādityājjāyate vṛṣṭirvṛṣṭerannantataḥ prajāḥ //

Die richtig ins Feuer geworfene Opferspende gelangt zur Sonne; aus der Sonne entsteht der Regen, aus dem Regen die Nahrung, daraus die Geschöpfe.

Wort für Wort
agnau prāstā āhutiḥ
die ins Feuer geworfene Spende
ādityam upatiṣṭhate
gelangt zur Sonne
ādityāt jāyate vṛṣṭiḥ
aus der Sonne entsteht Regen
vṛṣṭeḥ annam
aus Regen Nahrung
tataḥ prajāḥ
daraus die Geschöpfe

dadhātervā dhīmahīti manasā dhārayemahi / no 'smākaṃ yaś ca bhargaś ca sarveṣāṃ prāṇināṃ dhiyaḥ //

Oder [ist dhīmahi] von dadhāti [abzuleiten]: „dhīmahi“ [heißt dann]: wir wollen im Geist festhalten. „naḥ“ [heißt] „unser“; und „yaḥ“ und „bharga“; „dhiyaḥ“ [sind] die Einsichten aller Lebewesen.

Wort für Wort
dadhāteḥ vā
oder von dadhāti
manasā dhārayemahi
wir wollen im Geist festhalten
naḥ asmākam
naḥ = unser
sarveṣām prāṇinām
aller Lebewesen
dhiyaḥ
die Einsichten

codayāt prerayed buddhīrbhoktṝṇāṃ sarvakarmasu / dṛṣṭādṛṣṭavipākeṣu viṣṇusūryāgnirūpavān //

„codayāt“: er möge die Einsichten der Genießenden bei allen Handlungen antreiben, bei den sichtbaren und unsichtbaren Früchten [der Taten] – er, der die Gestalt von Viṣṇu, Sūrya und Agni hat.

Wort für Wort
codayāt
er möge antreiben
prerayet buddhīḥ
er treibe die Einsichten an
bhoktṝṇām
der Genießenden
dṛṣṭa-adṛṣṭa-vipākeṣu
bei sichtbaren und unsichtbaren Früchten
viṣṇu-sūrya-agni-rūpavān
in Gestalt von Viṣṇu, Sūrya, Agni

īśvaraprerito gacchet svargaṃ vāśvabhrameva vā / īśāvāsyamidaṃ sarvaṃ mahadādijagaddhariḥ //

Vom Herrn angetrieben geht man in den Himmel oder auch in den Abgrund. Vom Herrn ist all dies zu bewohnen [Anm.: Anspielung auf īśāvāsyam idaṃ sarvam]; Hari ist die mit dem Mahat beginnende Welt.

Wort für Wort
īśvara-preritaḥ
vom Herrn angetrieben
svargam
in den Himmel
vā śvabhram
oder in den Abgrund
īśa-āvāsyam idam sarvam
vom Herrn zu bewohnen ist all dies
mahat-ādi-jagat
die mit dem Mahat beginnende Welt

vāśvabhram = vā śvabhram „oder in den Abgrund“.

svargādyaiḥ krīḍate devo yo 'haṃ sa puruṣaḥ prabhuḥ / ādityāntargataṃ yacca bhargākhyaṃ vai mumukṣubhiḥ //

Der Gott spielt mit Himmel und dergleichen; der ich bin, der ist der Geist (puruṣa), der Herr. Und was innerhalb der Sonne ist und „bharga“ heißt, [das ist] von den Erlösungssuchenden

Wort für Wort
svarga-ādyaiḥ krīḍate
spielt mit Himmel usw.
yaḥ aham saḥ puruṣaḥ
der ich bin, der ist der Geist
āditya-antar-gatam
innerhalb der Sonne befindlich
bharga-ākhyam
bharga genannt
mumukṣubhiḥ
von den Erlösungssuchenden

janmamṛtyuvināśāya duḥkhasya trividhasya ca / dhyānena puruṣo 'yañca draṣṭavyaḥ sūryamaṇḍale //

zur Vernichtung von Geburt und Tod und des dreifachen Leidens [zu schauen]; und dieser Geist ist durch Meditation in der Sonnenscheibe zu schauen.

Wort für Wort
janma-mṛtyu-vināśāya
zur Vernichtung von Geburt und Tod
duḥkhasya trividhasya
des dreifachen Leidens
dhyānena
durch Meditation
draṣṭavyaḥ
ist zu schauen
sūrya-maṇḍale
in der Sonnenscheibe

tattvaṃ sadasi cidbrahma viṣṇoryat paramaṃ padaṃ / devasya saviturbhargo vareṇyaṃ hi turīyakaṃ //

Das bist du: Sein, Geist, Brahman [?], das der höchste Standort Viṣṇus ist; der Glanz (bharga) des Gottes Savitṛ, das Erwählenswerte, ist ja das Vierte (turīya).

Wort für Wort
tat tvam
das (bist) du
sat asi
du bist Sein
cit brahma
Geist, Brahman
viṣṇoḥ paramam padam
Viṣṇus höchster Standort
bhargaḥ vareṇyam
der erwählenswerte Glanz
turīyakam
das Vierte

tattvaṃ sadasi vielleicht aus tat tvam asi entstellt; alternativ „die Wahrheit, du bist das Seiende“.

dehādijāgradābrahma ahaṃ brahmeti dhīmahi / yo 'sāvādityapuruṣaḥ so 'sāvahamananta oṃ //

Vom Körper und dergleichen, dem Wachzustand, bis hin zum Brahman: „Ich bin Brahman“ – so meditieren wir. Jener Geist in der Sonne, der bin ich, der Unendliche, Oṃ.

Wort für Wort
deha-ādi
vom Körper usw.
jāgrat
der Wachzustand
ā-brahma
bis zum Brahman
aham brahma iti dhīmahi
„ich bin Brahman“ meditieren wir
āditya-puruṣaḥ
der Geist in der Sonne
aham anantaḥ
ich, der Unendliche

jñānāni śubhakarmādīn pravartayati yaḥ sadā //19 //

[Er ist es,] der stets die Erkenntnisse und die guten Werke und dergleichen in Gang setzt.

Wort für Wort
jñānāni
die Erkenntnisse
śubha-karma-ādīn
die guten Werke usw.
pravartayati
setzt in Gang
yaḥ sadā
der stets

Halbvers; schließt das Kapitel ab.

Interaktive Leseansicht des ganzen Werks