Quellen der Menschheit

Agni-Purāṇa

Kapitel 333: samavṛttanirūpaṇam Darlegung der gleichen Metren

Agni definiert die Zäsur (yati) und zählt, nach Silbenklassen aufsteigend, die gleichen Metren (samavṛtta) mit ihren Gaṇa-Folgen und Zäsurstellen auf, von Kumāralalitā und Citrapadā über Indravajrā, Vaṃśasthā, Vasantatilakā, Mālinī, Śikhariṇī, Mandākrāntā und Śārdūlavikrīḍita bis zu Sragdharā und den Daṇḍaka-Langmetren. Zahlen werden durch Symbolwörter ausgedrückt (samudra/veda = 4, śara = 5, rasa/ṛtu = 6, svara/muni = 7, vasu = 8, graha = 9, dik = 10, rudra/īśa = 11, āditya/arka = 12). Die Gaṇa-Buchstaben und Namen sind vielfach verderbt; unsichere Wiedergaben sind mit [?] markiert.

agnir uvāca | yatirviccheda ity uktastattanmadhyāntayau gaṇau / yausaḥ kumāralālitā tau gau citrapadā smṛtā //

Agni sprach: Yati heißt der Einschnitt (viccheda) [= Zäsur]; [die Gaṇas bestimmen sich] nach dem jeweils in Mitte und Ende [Stehenden] [?]. ya (?), sa [, ga]: Kumāralalitā; ta (?), ta (?), ga, ga: Citrapadā gilt [als Name].

Wort für Wort
yatiḥ
Zäsur
vicchedaḥ
Einschnitt, Unterbrechung
madhya-antayoḥ
in Mitte und Ende
kumāralalitā
Kumāralalitā
citrapadā
Citrapadā

'tattanmadhyāntayau gaṇau' unklar; 'yausaḥ' und 'tau gau' sind vermutlich entstellte Gaṇa-Angaben (erwartet etwa ja-sa-ga bzw. bha-bha-ga-ga). 'kumāralālitā' für 'kumāralalitā'.

vidyunmālā mamamāgaṇair bhūtagaṇair bhavet / māṇavakā krīḍitakaṃ vanau halamukhī vasaḥ //

Vidyunmālā entsteht aus den Gaṇas ma, ma, [ga, ga], mit [Einschnitt nach] den Elementen (bhūta = 5?) [?]. Māṇavakākrīḍitaka: …; va (?), na …, [ra, na, sa]: Halamukhī [?].

Wort für Wort
vidyunmālā
Vidyunmālā ('Blitzkranz')
gaṇaiḥ
durch die Gaṇas
bhūta
Element (Zahlwort 5)
māṇavakākrīḍitakam
Māṇavakākrīḍitaka
halamukhī
Halamukhī

'mamamāgaṇair bhūtagaṇair' und 'vanau … vasaḥ' verderbt; 'māṇavakā krīḍitakaṃ' = māṇavakākrīḍitaka.

syādbhujaṅgaśiśusūtānau mehanaṃ marutaṃ nanau / bhavecchuddhavirāḍvṛttaṃ samau jagau //

Bhujaṅgaśiśusṛtā: na, na, [ma]; Mehana (?) [und] Maruta (?): na, na … [?]. Das Metrum Śuddhavirāṭ ist sa, ma, ja, ga.

Wort für Wort
bhujaṅgaśiśusṛtā
Bhujaṅgaśiśusṛtā ('Gang des Schlangenjungen')
nanau
na, na
śuddhavirāṭ
Śuddhavirāṭ
samau jagau
sa, ma, ja, ga

'bhujaṅgaśiśusūtānau' für 'bhujaṅgaśiśusṛtā nau'; 'mehanaṃ marutaṃ' unklar; die zweite Hälfte ist metrisch zu kurz.

paṇavomalayomaḥ syājjau gau mayūrasāriṇī / sattāmabhasagā vṛttaṃ bhajatādyuparisthitā //

Paṇava: ma, na (?), ya, ga (malayomaḥ) [?]; Mayūrasāriṇī: [ra,] ja, [ra,] ga; Mattā: ma, bha, sa, ga; das Metrum mit bha (?), ja, ta … ist die Upasthitā [?].

Wort für Wort
paṇavaḥ
Paṇava ('Trommel')
mayūrasāriṇī
Mayūrasāriṇī ('Pfauengang')
mattā
Mattā ('die Trunkene')
upasthitā
Upasthitā
jau gau
ja, ja (?) und ga, ga

'paṇavomalayomaḥ' und 'sattāmabhasagā' leicht entstellt; 'bhajatādyuparisthitā' unklar.

rukmavatī bhasasagāvindrāvajrā tajau gajau / jatau jagau gūpapūrvāvādyantādyupajātayaḥ //

Rukmavatī: bha, ma (?), sa, ga; Indravajrā: ta, ta, ja, ga, ga; mit ja, ta, ja, ga, ga und vorangestelltem 'upa' [= Upendravajrā]; [mischt man sie] am Anfang [der Pādas], entstehen die Upajātis.

Wort für Wort
rukmavatī
Rukmavatī
indravajrā
Indravajrā
upa-pūrvau
mit 'upa' davor (Upendravajrā)
ādyanta-ādi
am Anfang (der Pādas) usw.
upajātayaḥ
Upajātis (Mischformen)

'bhasasagāv' wohl 'bhamasagāḥ'; 'tajau gajau' = ta, ta, ja, ga, ga; 'gūpapūrvāv' = gau upa-pūrvau.

dodhakaṃ bhagabhāgau syāt śālinī matabhāgagau / yatiḥ samudrā ṛṣayaḥ vātormī mabhatāgagau //

Dodhaka: bha, bha, bha, ga, ga; Śālinī: ma, ta, ta, ga, ga, Zäsur nach vier (samudra) und sieben (ṛṣi); Vātormī: ma, bha, ta, ga, ga.

Wort für Wort
dodhakam
Dodhaka
śālinī
Śālinī
samudrāḥ
vier (Meere)
ṛṣayaḥ
sieben (Seher)
vātormī
Vātormī ('Windwelle')

'bhagabhāgau' und 'matabhāgagau' leicht verkürzte Gaṇa-Angaben.

catuḥsvarā syādbhramarī vilāsitā mabhaunalau / samudrā atha ṛṣayo vanau laugau rathoddhatā //

Mit [Einschnitt nach] vier und sieben (catuḥsvarā) ist die Bhramaravilasitā: ma, bha, na, la [, ga]. [Einschnitt nach] vier, dann sieben; ra (va?), na, ra (la?), la, ga: Rathoddhatā.

Wort für Wort
catuḥ-svarā
vier und sieben
bhramaravilasitā
Bhramaravilasitā ('Bienenspiel')
mabhaunalau
ma, bha, na, la
rathoddhatā
Rathoddhatā ('vom Wagen erhoben')
laugau
la und ga

'bhramarī vilāsitā' = Bhramaravilasitā; 'vanau laugau' verderbt für ra-na-ra-la-ga.

sāmatādhanabhāgogovṛttānanasamāś ca saḥ / śyenī vajavanāgaḥ syādramyā naparagāgagaḥ //

Svāgatā (?): ra, na, bha, ga, ga [?]; Vṛttā: na, na, sa, ga, ga [?]; Śyenī: ra, ja, ra, la, ga [?]; Ramyā: na, ra, … ga, ga.

Wort für Wort
vṛttā
Vṛttā
śyenī
Śyenī ('Falkin')
ramyā
Ramyā ('die Liebliche')
gāgau
zwei Schwere

Die ganze Zeile ist entstellt ('sāmatādhanabhāgogo', 'vajavanāgaḥ', 'naparagāgagaḥ'); Namen und Gaṇas nur vermutungsweise.

jagatī vaṃśasthā vṛttaṃ jatau jāvatha tau javau / indravaṃśā toṭakaṃ saiś caturbhiḥ pratipādataḥ //

[In der Klasse] Jagatī: das Metrum Vaṃśasthā: ja, ta, ja, ra; dann [Indravaṃśā]: ta, ta, ja, ra; Toṭaka: mit vier sa in jedem Pāda.

Wort für Wort
jagatī
Jagatī (Klasse zu 12 Silben)
vaṃśasthā
Vaṃśasthā
indravaṃśā
Indravaṃśā
toṭakam
Toṭaka
pratipādataḥ
in jedem Pāda

'jāvatha tau javau' leicht entstellt ('jarau atha tau jarau').

bhaveddrutavilambitā nabhau bhavāvathau nalau / syau śrīpuṭho vasuvedā jalogatijalau jamau //

Drutavilambitā: na, bha, bha, ra; ferner na, na, [ma, ya]: Śrīpuṭa, [Einschnitt nach] acht (vasu) und vier (veda); Jaloddhatagati: ja, sa, ja, sa [?].

Wort für Wort
drutavilambitā
Drutavilambita ('schnell-langsam')
śrīpuṭaḥ
Śrīpuṭa
vasu-vedāḥ
acht und vier
jaloddhatagatiḥ
Jaloddhatagati ('Gang des aufgewühlten Wassers')

'bhavāvathau nalau' und 'syau' entstellt; 'jalogatijalau jamau' wohl für 'jaloddhatagatir jasau jasau'.

jasau vasarvavaścātha tataṃ nanamarāḥ smṛtaṃ / kusumavicitrā nyau dyau nau nau rau syāccalāmbikā //

… ja, sa; [Einschnitt nach] acht (vasu) … [?]. Tata wird als na, na, ma, ra überliefert. Kusumavicitrā: na, ya, na, ya; na, na, ra, ra ergibt die Cañcalākṣikā (calāmbikā).

Wort für Wort
tatam
Tata
nanamarāḥ
na, na, ma, ra
kusumavicitrā
Kusumavicitrā ('blütenbunt')
nau rau
zwei na, zwei ra
calāmbikā
Cañcalākṣikā [?]

'vasarvavaś' verderbt; 'nyau dyau' wohl 'nyau nyau'; 'calāmbikā' wohl für 'cañcalākṣikā'.

bhujaṅgaprayātaṃ thaiḥ syāccaturbhiḥ sragvinībhavaiḥ / pramitākṣarā gajau sau kāntotpīḍā matau samau //

Bhujaṅgaprayāta entsteht aus vier ya; Sragviṇī aus [vier] ra; Pramitākṣarā: sa, ja, sa, sa; Kāntotpīḍā: bha (?), ma, sa, ma.

Wort für Wort
bhujaṅgaprayātam
Bhujaṅgaprayāta ('Schlangengang')
caturbhiḥ
mit vieren
sragviṇī
Sragviṇī ('die Bekränzte')
pramitākṣarā
Pramitākṣarā
kāntotpīḍā
Kāntotpīḍā

'thaiḥ' für 'yaiḥ'; 'sragvinībhavaiḥ' wohl 'sragviṇī raiḥ'; 'gajau sau' für 'sajau sau'; 'matau samau' leicht entstellt.

vaiśvadevī mamayāyāḥ pañcāṅgā navamālinī / najau bhayau pratipādaṃ gaṇā yadi jagatyapi //

Vaiśvadevī: ma, ma, ya, ya, [Einschnitt nach] fünf [und sieben]; Navamālinī: na, ja, bha, ya in jedem Pāda – wenn die Gaṇas so in der Jagatī [stehen].

Wort für Wort
vaiśvadevī
Vaiśvadevī
mamayāyāḥ
ma, ma, ya, ya
navamālinī
Navamālinī ('mit neuem Kranz')
najau bhayau
na, ja, bha, ya
jagatyām
in der Jagatī

'pañcāṅgā' wohl Zäsurangabe (5).

praharṣaṇī mavajavā gopatirvahnidikṣu ca / rucirā jabhasajagā cchinnā vedair grahaiḥ smṛtā //

Praharṣiṇī: ma, na, ja, ra, ga, [Einschnitt nach] drei (vahni) und zehn (dik); Rucirā: ja, bha, sa, ja, ga, geteilt nach vier (veda) und neun (graha).

Wort für Wort
praharṣiṇī
Praharṣiṇī ('die Erfreuende')
vahni-dikṣu
nach drei (Feuer) und zehn (Himmelsrichtungen)
rucirā
Rucirā ('die Glänzende')
chinnā
geteilt
vedaiḥ grahaiḥ
nach vier und neun

'mavajavā' für 'manajarā'; 'gopatir' verderbt.

mattamayūraṃ matayā sagau vedarahe yatiḥ / gaurīnalanasāgaḥ syādasambādhā natau nagau //

Mattamayūra: ma, ta, ya, sa, ga, Zäsur nach vier (veda) und neun (graha); Gaurī: na, na, na, sa, ga; Asambādhā: ma, ta, na, sa, ga, ga —

Wort für Wort
mattamayūram
Mattamayūra ('trunkener Pfau')
veda-grahe
nach vier und neun
gaurī
Gaurī
asambādhā
Asambādhā ('die Unbedrängte')

'vedarahe' für 'vedagrahe'; 'natau nagau' wohl 'matau nasau gau'.

goga indriyanavakau nanau vasanagāḥ svarāḥ / svarāścāparājitā syānnanabhānanagāḥ svarāḥ //

— ga, ga, mit Einschnitt nach fünf (Sinnesorgane) und neun. na, na, [ra], sa, la (?), ga, [Einschnitt nach] sieben [und] sieben: Aparājitā; na, na, bha, na, la (?), ga, [Einschnitt nach] sieben —

Wort für Wort
indriya-navakau
fünf (Sinne) und neun
svarāḥ
sieben (Töne)
aparājitā
Aparājitā ('die Unbesiegte')
nanau
na, na

'vasanagāḥ' und 'nanabhānanagāḥ' leicht entstellt.

dviḥpraharaṇakalitā vasantatilakā nabhau / jau gau siṃhonnatā sā syānmuneruddharṣaṇī ca sā //

— [und] zweimal [sieben]: Praharaṇakalitā. Vasantatilakā: ta (?), bha, ja, ja, ga, ga; sie heißt [bei einem Lehrer] Siṃhonnatā und nach dem [anderen] Weisen Uddharṣiṇī.

Wort für Wort
dviḥ
zweimal
praharaṇakalitā
Praharaṇakalitā
vasantatilakā
Vasantatilakā ('Frühlingsschmuck')
siṃhonnatā
Siṃhonnatā
muneḥ
nach dem Weisen
uddharṣiṇī
Uddharṣiṇī

'nabhau' wohl 'tabhau'.

candrāvartā nanau somāvartartunavakaḥ smṛtaḥ / maṇiguṇanikarā sau mālinau nau mayau yayaḥ //

Candrāvartā: na, na, [na, na, sa]; mit [Einschnitt nach] sechs (ṛtu) und neun gilt sie als … (somāvarta, verderbt) [?]. Maṇiguṇanikara: … sa; Mālinī: na, na, ma, ya, ya.

Wort für Wort
candrāvartā
Candrāvartā
ṛtu-navakaḥ
sechs (Jahreszeiten) und neun
maṇiguṇanikarā
Maṇiguṇanikara
mālinī
Mālinī ('die Bekränzte')

'somāvartartunavakaḥ' verderbt; 'mālinau nau mayau yayaḥ' = mālinī nau mayau yau.

yatirvasusvarā bhau vau natalamitrasagrahāḥ / ṛṣabhagajavilāsitaṃ jñeyā śikhariṇī jagau //

Zäsur nach acht (vasu) und sieben (svara). bha, ra (?), na, na, na, ga (?), [Einschnitt nach] sieben (?) und neun (graha): das ist als Ṛṣabhagajavilasita zu kennen. Śikhariṇī: [ya, ma, na, sa, bha,] la (ja?), ga —

Wort für Wort
vasu-svarā
acht und sieben
ṛṣabhagajavilasitam
Ṛṣabhagajavilasita ('Spiel von Stier und Elefant')
jñeyā
zu kennen
śikhariṇī
Śikhariṇī ('die Gipfelreiche')

'bhau vau natalamitrasagrahāḥ' verderbt.

rasabhālabhṛgurudrāḥ pṛthvījasajasā janau / govasugrahavicchinnā piṅgaleneritā purā //

— [Zäsur nach] sechs (rasa) und elf (rudra). Pṛthvī: ja, sa, ja, sa, ya, la, ga, geteilt nach acht (vasu) und neun (graha); [so] hat es einst Piṅgala dargelegt.

Wort für Wort
rasa-rudrāḥ
sechs und elf
pṛthvī
Pṛthvī ('die Erde')
vasu-graha-vicchinnā
nach acht und neun geteilt
piṅgalena
von Piṅgala
purā
einst

'rasabhālabhṛgu' wohl entstellt aus Gaṇa-Angabe bzw. 'rasa-rudrāḥ'; 'janau' wohl 'yalau'; 'govasugraha' = ga, vasu-graha.

vaṃśapatrapatitaṃ syād bhavanā bhau nagau sadik / hariṇī nasamāraḥ so nagau rasacatuḥsvarāḥ //

Vaṃśapatrapatita: bha, ra, na, bha, na, la (?), ga, mit [Einschnitt nach] zehn (dik) [und sieben]; Hariṇī: na, sa, ma, ra, sa, la, ga, [Zäsur nach] sechs (rasa), vier und sieben (svara).

Wort für Wort
vaṃśapatrapatitam
Vaṃśapatrapatita ('fallendes Bambusblatt')
sa-dik
mit (Zäsur nach) zehn
hariṇī
Hariṇī ('die Gazelle')
rasa-catuḥ-svarāḥ
sechs, vier und sieben

'bhavanā bhau nagau' entstellt; 'nasamāraḥ so nagau' = na sa ma ra sa la ga.

mandākrāntā nabhanataṃ tagaugachirasasvarāḥ / kusumitalatā vellitā yayayāḥ śarāḥ //

Mandākrāntā: ma, bha, na, ta, ta, ga, ga, [Zäsur nach vier,] sechs (rasa) und sieben (svara); Kusumitalatāvellitā: [ma, ta, na,] ya, ya, ya, [Zäsur nach] fünf (śara) —

Wort für Wort
mandākrāntā
Mandākrāntā ('langsam schreitend')
rasa-svarāḥ
sechs und sieben
kusumitalatāvellitā
Kusumitalatāvellitā ('Wiegen der blühenden Ranke')
śarāḥ
fünf (Pfeile)

'nabhanataṃ' für 'mabhanatāḥ'; 'tagaugachirasasvarāḥ' entstellt; der zweite Halbvers ist metrisch zu kurz.

rathāḥ svarāḥ pratirathasasajāḥ satatāś ca gaḥ / śārdūlavikrīḍitaṃ syādādityamunayo yatiḥ //

— [dann nach] sechs (?) und sieben. [Mit] ma (?), sa, ja, sa, ta, ta und ga: [das] ist das Śārdūlavikrīḍita; die Zäsur liegt nach zwölf (āditya) und sieben (muni).

Wort für Wort
svarāḥ
sieben
satatāḥ
sa, ta, ta
śārdūlavikrīḍitam
Śārdūlavikrīḍita ('Tigerspiel')
āditya-munayaḥ
zwölf und sieben
yatiḥ
Zäsur

'rathāḥ' als Zahlwort unklar; 'pratirathasasajāḥ' wohl entstellt aus 'masajāḥ'.

kṛtiḥ suvadanā moro bhanayā bhanagāḥ surāḥ / yatirmunirasāścātha iti vṛttaṃ kramāt smṛtam //

[In der Klasse] Kṛti: Suvadanā: ma, ra, bha, na, ya, bha, la (?), ga; die Zäsur [liegt nach] sieben (muni), sieben [und] sechs (rasa). So ist das Metrum der Reihe nach überliefert.

Wort für Wort
kṛtiḥ
Kṛti (Klasse zu 20 Silben)
suvadanā
Suvadanā ('die Schöngesichtige')
muni-rasāḥ
sieben und sechs
kramāt
der Reihe nach

'moro' = mrau; 'surāḥ' unklar.

snagdharā maratānomoyapau triḥsaptakā yatiḥ / samudrakaṃ bharajānovanago daśabhāskarāḥ //

Sragdharā: ma, ra, bha, na, ya, ya, ya; Zäsur dreimal nach sieben. Samudraka (Bhadraka?): bha, ra, na, ra, na, ra, na, ga, [Zäsur nach] zehn und zwölf (bhāskara).

Wort für Wort
sragdharā
Sragdharā ('die Kranzträgerin')
triḥ-saptakā
dreimal sieben
samudrakam
Samudraka [?]
daśa-bhāskarāḥ
zehn und zwölf (Sonnen)

'snagdharā' für 'sragdharā'; 'maratānomoyapau' und 'bharajānovanago' entstellt.

aśvalalitaṃ najabhā jabhajā bhanamīśataḥ / mattākrīḍā mamananā naunagnau goṣṭamātithiḥ //

Aśvalalita: na, ja, bha, ja, bha, ja, bha, [la, ga], [Zäsur nach] elf (īśa) [und zwölf]; Mattākrīḍā: ma, ma, [ta,] na, na, na, na, la (?), ga, [Zäsur nach] acht und fünfzehn (tithi).

Wort für Wort
aśvalalitam
Aśvalalita ('Rossespiel')
īśataḥ
nach elf (Rudra/Īśa)
mattākrīḍā
Mattākrīḍā
aṣṭa-tithiḥ
acht und fünfzehn (Mondtage)

'bhanamīśataḥ' und 'naunagnau goṣṭamātithiḥ' leicht entstellt.

tanvī bhanatasābhobho layo vāṇasurārkakāḥ / krauñcapadā bhamatatā nau nau vāṇaśarāṣṭataḥ //

Tanvī: bha, ta, na, sa, bha, bha, na, ya, [Zäsur nach] fünf (bāṇa), sieben (?) und zwölf (arka); Krauñcapadā: bha, ma, sa, bha, na, na, na, na, [ga], [Zäsur nach] fünf, fünf, acht [und sieben].

Wort für Wort
tanvī
Tanvī ('die Schlanke')
vāṇa-sura-arkakāḥ
fünf, … und zwölf
krauñcapadā
Krauñcapadā ('Reiherschritt')
vāṇa-śara-aṣṭa
fünf, fünf, acht

'tanatasābhobho layo' und 'bhamatatā' leicht entstellt; 'surā' als Zahlwort unklar.

bhujaṅgavijṛmbhitaṃ mamatanā nanavāsanau / goṣṭeśamunibhiśchedo hy upahārākhyamīdṛaśam //

Bhujaṅgavijṛmbhita: ma, ma, ta, na, na, na, ra, sa, la, ga, mit Einschnitt nach acht, elf (īśa) und sieben (muni); so beschaffen ist auch das Upahāra genannte [Metrum] [?].

Wort für Wort
bhujaṅgavijṛmbhitam
Bhujaṅgavijṛmbhita ('Schlangengähnen')
aṣṭa-īśa-munibhiḥ
nach acht, elf und sieben
chedaḥ
Einschnitt
īdṛśam
so beschaffen

'nanavāsanau' entstellt; 'upahārākhyam' wohl für 'apavāhākhyam'.

mananānatānaḥ so gagau graharaso rasāt / nau saptarodaṇḍadaḥ syāccaṇḍavṛṣṭipraghātakaṃ //

ma, na, na, na, na, na, na, sa, ga, ga, [Zäsur nach] neun (graha), sechs (rasa), [sechs und fünf] [?]. Mit zwei na und sieben ra entsteht der Daṇḍaka [namens] Caṇḍavṛṣṭiprapāta.

Wort für Wort
nau
zwei na
sapta raḥ
sieben ra
daṇḍakaḥ
Daṇḍaka (Langmetrum)
caṇḍavṛṣṭiprapātaḥ
Caṇḍavṛṣṭiprapāta ('Sturz heftigen Regens')

'nau saptarodaṇḍadaḥ' = nau sapta raḥ daṇḍakaḥ; 'praghātakaṃ' für 'prapātakaḥ'.

rephavṛddhyā ṇaṇavā syurvyālajīmūtamukhyakāḥ / śeṣe vai pracitā jñeyā gāthāprastāra ucyate //

Durch Zunahme um je ein ra entstehen Arṇa, Arṇava, Vyāla, Jīmūta und andere; im übrigen sind sie als Pracita zu kennen. [Nun] wird die Gāthā [und] der Prastāra dargelegt.

Wort für Wort
repha-vṛddhyā
durch Zunahme um ein ra
vyāla-jīmūta-mukhyakāḥ
Vyāla, Jīmūta usw.
śeṣe
im Übrigen
pracitāḥ
Pracita(ka)
gāthā-prastāraḥ
Gāthā und Prastāra

'ṇaṇavā' für 'arṇārṇavau'.

Interaktive Leseansicht des ganzen Werks